TEKNOLOJİK GELİŞMELERİN İŞÇİNİN ÖZEN BORCU ÜZERİNDEKİ ETKİSİ

Özen borcu iş görme borcunu içeren tüm sözleşmelerde mevcuttur. Ancak bu borç, işi görenin işçi olduğu halde özel önem arz etmektedir. Nitekim işçi, sermaye kullanımından ziyade iş görmek suretiyle gün yüzüne çıkan emek sarfiyatı karşılığında ücret ile tatmin edilir. Bahsedilen tatmin işçinin geçinebilmesi için elzemdir. Ne var ki ücretin ödenmesi veya istihdam ilişkisinin devamı, kural olarak hukuka uygun şekilde iş görülmesine bağlıdır. İş görme borcunu ilgilendiren hukuka aykırılık, birçok sebebin yanı sıra eksik veya kötü (yetersiz) ifa ya da hiç ifa etmeme şeklinde karşımıza çıkabilir. Özen borcu iş görme borcundan ayrık olarak düşünülemez. Dolayısıyla bahsedilen hallerin aynı zamanda özen borcu ihlali olarak değer-lendirilmesi de mümkündür. Fakat hiç ifa etmeme açısından, emir ve talimatlara uyma (sadakat ya da itaat) borcuna aykırılığın genel itibarıyla daha ağır bastığı söylenebilir. Yetersiz ifa ve hiç ifa etmeme davranışları, somut olaya göre ücret gelirinden eksilmelere yol açabilecek disiplin cezalarına, ceza ve idare hukuku yaptırımlarına, tazminat yükümlülüklerinin doğumuna ya da işçi hakkında fesih işleminin uygulanmasına benzer türden olumsuz sonuçlara gebedir. Bahsedilen sonuçların; işçi geçiminin zorlaşmasına, mesleki geleceğin etkilenmesine, ailevi ve sosyal yaşantıda sorunlar yaşanmasına veya ruhsal bütünlük üzerinde zararlara yol açması mümkündür. Dolayısıyla özen borcu ihlalinin ve bu ihlale yönelik değerlendirmede dikkate alınacak özen derecesi ile kapsamının tespiti önem arz etmektedir. Ancak teknolojik gelişmelerin ürünü olan bazı unsurların, iş organizasyonlarına entegre edilmesi doğrultusunda konuya ilişkin tespit fazlasıyla zorlaşmaktadır. Çünkü bu “unsurlar” çeşitli seviyelerde bağımsızlığa sahip şekilde iş görebilmektedir. Özen derecesine aykırı davranışın kusura, kusurun ise hukuka aykırı türden insan iradesine işaret ettiği dikkate alınırsa özenin insan kişiliğine oldukça bağımlı olduğu söylenebilir. Bu doğrultuda, insan kişiliğinden görece bağımsız olarak faaliyet yürüten unsurlardan kaynaklanabilecek zarar ve tehlikelere yönelik sorumluluk konusu halen tartışılmakta, düzenleme çabaları devam etmektedir. Çalışmamızla, bahsedilen konuya İş Hukuku perspektifinden katkıda bulunulması amaçlanmaktadır.