İSLAM-OSMANLI HUKUKUNDA MUHÂLEA

İslam ve Osmanlı hukukunda evlilik birliğinin temeli karşılıklı huzur ve sükûna dayanmakla birlikte, anlaşmazlık durumlarında evliliğin sona erdirilmesi meşru bir yol olarak kabul edilmiştir<source-footnote ng-version="0.0.0-PLACEHOLDER" _nghost-ng-c4207110723=""><!----></source-footnote><source-footnote ng-version="0.0.0-PLACEHOLDER" _nghost-ng-c4207110723=""><!----></source-footnote><source-footnote ng-version="0.0.0-PLACEHOLDER" _nghost-ng-c4207110723=""><!----></source-footnote><source-footnote ng-version="0.0.0-PLACEHOLDER" _nghost-ng-c4207110723=""><!----></source-footnote>. Bu çalışmada, erkeğin tek taraflı iradesine dayanan talâk ve hâkim kararıyla gerçekleşen tefrikten farklı olarak kadının talebi, tarafların karşılıklı rızası ve belirli bir bedel karşılığında evliliğin sona erdirilmesini ifade eden "muhâlea" (hul‘) kurumu incelenmektedir<source-footnote ng-version="0.0.0-PLACEHOLDER" _nghost-ng-c4207110723=""><!----></source-footnote><source-footnote ng-version="0.0.0-PLACEHOLDER" _nghost-ng-c4207110723=""><!----></source-footnote><source-footnote ng-version="0.0.0-PLACEHOLDER" _nghost-ng-c4207110723=""><!----></source-footnote><source-footnote ng-version="0.0.0-PLACEHOLDER" _nghost-ng-c4207110723=""><!----></source-footnote>. Çalışma kapsamında muhâleanın Kur’ân, sünnet ve sahabe uygulamalarındaki meşruiyet temelleri ele alınmıştır. Hanefî, Mâlikî, Şâfiî ve Hanbelî mezheplerinin konuya yaklaşımları mukayeseli olarak analiz edilmiştir<source-footnote ng-version="0.0.0-PLACEHOLDER" _nghost-ng-c4207110723=""><!----></source-footnote><source-footnote ng-version="0.0.0-PLACEHOLDER" _nghost-ng-c4207110723=""><!----></source-footnote><source-footnote ng-version="0.0.0-PLACEHOLDER" _nghost-ng-c4207110723=""><!----></source-footnote><source-footnote ng-version="0.0.0-PLACEHOLDER" _nghost-ng-c4207110723=""><!----></source-footnote>. İncelenen fıkhî görüşler çerçevesinde Hanefîler muhâleayı, icap ve kabule dayalı, sonucu itibarıyla "bâin talâk" hükmünde olan bir akit olarak değerlendirirken, Şâfiî mezhebi bu kurumu, kadının evlilikteki haklarını bir bedel karşılığında satın aldığı "satış" benzeri bir işlem olarak nitelendirmiştir<source-footnote ng-version="0.0.0-PLACEHOLDER" _nghost-ng-c4207110723=""></source-footnote><source-footnote ng-version="0.0.0-PLACEHOLDER" _nghost-ng-c4207110723=""></source-footnote><source-footnote ng-version="0.0.0-PLACEHOLDER" _nghost-ng-c4207110723=""></source-footnote><source-footnote ng-version="0.0.0-PLACEHOLDER" _nghost-ng-c4207110723=""></source-footnote>. Mâlikî mezhebi, bedelin meşruiyetini geçimsizliğin kaynağına (nüşûz) göre belirlerken, Hanbelî fakihleri muhâleanın bir fesih mi yoksa talâk mı olduğu hususunda farklı görüşler ileri sürmüştür<source-footnote ng-version="0.0.0-PLACEHOLDER" _nghost-ng-c4207110723=""></source-footnote><source-footnote ng-version="0.0.0-PLACEHOLDER" _nghost-ng-c4207110723=""></source-footnote><source-footnote ng-version="0.0.0-PLACEHOLDER" _nghost-ng-c4207110723=""></source-footnote><source-footnote ng-version="0.0.0-PLACEHOLDER" _nghost-ng-c4207110723=""></source-footnote>. Araştırma sonucunda muhâleanın, İslam aile hukukunda erkeğin boşama yetkisine karşı kadına tanınan önemli bir özerklik alanı olduğu, tarafların iradesini esas alan yapısıyla evlilik birliğindeki mağduriyetleri gideren ve tarihsel sürekliliği olan bir denge mekanizması işlevi gördüğü tespit edilmiştir<source-footnote ng-version="0.0.0-PLACEHOLDER" _nghost-ng-c4207110723=""></source-footnote>.