DİNE HAKARET İDDİALARINA KARŞI SANATSAL İFADE ÖZGÜRLÜĞÜNÜN SINIRLARI: ABD VE AİHM KARŞILAŞTIRMASI

İfade özgürlüğü her türlü duygu, düşünce, bilgiyi serbestçe açığa vurma hakkını korurken dinin sorgulanamayan doğası, zaman zaman bu iki özgürlüğün çatışmasına yol açmaktadır. Sanatlar, bu çatışmanın görüldüğü önemli alanlardan biridir. Sanatın kurgusal doğasından kaynaklanan çok anlamlılığı gözetilerek somut bir değerlendirme yapılması, bu tür sanatların kısmen de olsa özgürlük kapsamında korunmasına imkan verebilir. Demokratik rejimlerde ifade özgürlüğüne müdahale, ancak somut zarar tehlikesine yol açması halinde meşru kabul edilir. Dine hakaretin yasaklanmasına yöneltilen temel itiraz da bu sebebe dayanır. Çünkü bu tür yasaklarla soyut zarar tehlikesine yol açan inanç sahiplerinin duygularının korunması amaçlanır. Amerika Birleşik Devletleri (ABD) Hukuku’nda ifadenin dine hakaret oluşturduğu gerekçesiyle yasaklanamayacağı kabul edilmektedir. Bu nedenle inanç sahiplerini incitici, şok edici, rahatsız edici ifadeler, özgürlük kapsamında korunur. Kamu düzeni bakımından somut zarar tehlikesi oluşması halinde ise müdahale meşru kabul edilir. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) Hukuku’nda din özgürlüğünün, inanç sahiplerini dini duygularının incitilmesinden de koruduğunun kabul edilmesi, müdahalenin haklı görülmesi için somut zarar tehlikesinin aranmadığını gösterir. Mahkeme’nin devletlere tanıdığı geniş takdir yetkisi, dine hakaretle ilgili uyuşmazlıklarda detaylı bir denetim yapmaktan kaçınmasına yol açmıştır. Bu durumun ise sanatsal ifade özgürlüğü güvencesini zayıflattığı ileri sürülmektedir.