ALEVİ-BEKTAŞİ GELENEĞİNDE HZ. ALİ: KİŞİLEŞTİRME VE PLASTİK

Türklerde, ilkçağlardan beri süre gelen çeşitli

temsili betimler söz konusu olmuştur. Çağın

gerektirdiği malzemeyle oluşturulan insan, bitki,

hayvan gibi tabiat elemanlarına yüklenen anlam

ve ilişki tabiatın büyülü dünyasını, var olan kalıp

biçimin ötesini aramaya itmiştir. Kalıplaşmış

biçimlerden arınan tabiat, yeni bir kurguya

yönelmiştir. İslam öncesi izlerin devamını teşkil

eden ve İslami tasavvufta bir takım görülmedik

garip suretler belirecek ve bunların, tıpkı

maskeyle ilişkilendirebileceğimiz iki yüzü

bulunacaktır. Orta Asya kaynaklı dini ve

tasavvufi çevrelerde görülen Hurufi etkiler,

özellikle enkarnasyon (hulul) inancıyla ortaya

çıkan panteist tasavvuf anlayışında var olan

biçimsel örnekleriyle, Alevi-Bektaşi plastiğinde

kendini belli edecektir. Aleviliğin sosyal

tabanının toplumsal niteliklerini ve

karakteristiklerini sergileyen esas unsur,

mitolojik ve sözlü bir kültür geleneğinden

devraldığı ve çok geniş bir coğrafyada rastladığı

değişik motiflerle birlikte bir araya getirilebilen

temsili bir kültür anlayışı olmasıdır. Bu anlamda

“Alevi-Bektaşi Geleneğinde Hz. Ali Kişileştirme

ve Plastik” başlığı adı altında kültürün sözlü ve

yazınsal kaynaklarından itibaren izlenebilen

fikrin veya düşüncenin, söze ve devamında

uygulamaya ya da biçime dönüştüğü aşamalı

geçişler, plastik materyalin biçimle beraber

bunun ötesinde yatan anlam veya mana yapısıyla

bir bütün değerlendirmek gerektiği sonucunu

ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler: Alevi-Bektaşi Geleneği;

Hz. Ali; Kişileştirme; Plastik