TÜRK TASAVVUF DÜŞÜNCE SİSTEMİNDE ESKİ TÜRK İNANÇLARININ İZLERİ: ANTROPOMORFİK, ZOOMORFİK VE KOZMOLOJİK RUH DÖNÜŞÜMLER
Özet
Türklerde eski inanç ve akidelerin referansları, mitolojik ve ikonografik
dönüşümlerle birlikte, yer-gök düalizmi açısından incelendiğinde
Türk tasavvuf düşünce sisteminde pek çok örnekleriyle karşılaşılmış
olunacaktır. Özellikle Türk kültürünün Orta Asya coğrafyasının yoğun
bir o kadarda iç içe geçmiş sembolik form yapısı gök dini, mitolojik
inançlar ve tabiat kültünün şekillendirdiği örnekler oldukça geniş yer
tutmaktadır. Geleneksel Türk dini ile birlikte diğer farklı dinlerin etkisi
ve yansımaları, kutsal olarak kabul edilen antropomorfik, zoomorfik ve
kozmolojik ruhun çeşitli kalıplara girme durumu, dolayısıyla kültürün
başlangıç ve gelişim sürecinde tabiat elemanlarıyla olan sıkı diyaloğu
çeşitli kült ve totemler aracılığıyla devam ettirildiği dikkati çekmektedir.
Eski inanç sistemindeki tabiat elemanlarının dönüşümlerinin mitolojik
karakterlerini, Türk tasavvuf düşüncesindeki karşılığını canlı cansız
varlıkların ilk doğal başlangıçlarına bir başka ifadeyle tabiattaki dört
unsurun yeniden hayat bulmuş tasavvuru ile açıklanmaktadır. İnsanın
topraktan bitkiye, oradan da hayvana doğru bir gelişim göstermesi,
Türk tasavvufunun mistik yönünü vurgulayan adeta resimsel bir dil
sergilemektedir. Külte konu olan ve inanç boyutunda kutsal olarak
düşünülen tabiat unsurları, totem veya onguna olan dönüşümünü
nitelemektedir. Mitolojik veya fantastik figürler, yarı insan-yarı hayvan
ve yarı bitki şeklinde sunulan formlar, karşılıklı ve iç içe geçmiş bir
sürecin örneklerini sunmaktadır. Mit anlatımlarında ortaya çıkan
insanoğlunun canlı cansız çeşitli tabiat elemanlarıyla ilişkilendirilmesi
bunun akabinde biçim değiştirme veya metamorfoz dönüşümler
hakkında bilgiler yer almaktadır. Bildiri metni, “Türk Tasavvuf Düşünce
Sisteminde Eski Türk İnançlarının İzleri: Antropomorfik, Zoomorfik ve
Kozmolojik Ruh Dönüşümler” başlığı altında Türklerde kutsal görülen
tabiatın dört temel unsuru çerçevesinde dolayısıyla sürece dahil edilen
kutsal ruhlar, hayvanlar ve bitkiler, soyut ya da somut kültür nesnesi
olarak Türklerin düşünce sistemindeki gelişiminden söz edebilme
imkanına sahip olacağız.
Atıf için künye
Gültepe, G., & Berkli, Y. (2022). TÜRK TASAVVUF DÜŞÜNCE SİSTEMİNDE ESKİ TÜRK İNANÇLARININ İZLERİ: ANTROPOMORFİK, ZOOMORFİK VE KOZMOLOJİK RUH DÖNÜŞÜMLER. ÇAYCI,Ahmet -YAVUZYILMAZ,Ahmet (Ed.), 25.ULUSLARARASI ORTAÇAĞ VE TÜRK DÖNEMİKAZILARI VE SANAT TARİHİ ARAŞTIRMALARI (ss. 509–519). Necmettin Erbakan Üniversitesi Yayınları Yaka Mah. Yeni Meram Cad. Kasım Halife Sok. No: 11/1 Meram / KONYA 0332 221 0 575 - www.neuyayin.com.
BibTeX
@incollection{gultepe2022-93038,
author = {Gültepe, Gülten and Berkli, Yunus},
title = {TÜRK TASAVVUF DÜŞÜNCE SİSTEMİNDE ESKİ TÜRK İNANÇLARININ İZLERİ: ANTROPOMORFİK, ZOOMORFİK VE KOZMOLOJİK RUH DÖNÜŞÜMLER},
booktitle = {25.ULUSLARARASI ORTAÇAĞ VE TÜRK DÖNEMİKAZILARI VE SANAT TARİHİ ARAŞTIRMALARI},
editor = {ÇAYCI,Ahmet -YAVUZYILMAZ,Ahmet},
publisher = {Necmettin Erbakan Üniversitesi Yayınları Yaka Mah. Yeni Meram Cad. Kasım Halife Sok. No: 11/1 Meram / KONYA 0332 221 0 575 - www.neuyayin.com},
year = {2022},
pages = {509--519},
isbn = {9786258080810},
url = {https://akademik.atauni.edu.tr/yayinlar/93038-turk-tasavvuf-dusunce-sisteminde-eski-turk-inanclarinin-izleri-antropomorfik}
}