CUMHURİYET DÖNEMİ GEOMETRİK NON- FİGÜRATİF ÇALIŞAN SANATÇILARIN ERKEN DÖNEM TÜRK SANATLARIYLA İLİŞKİSİ

Cumhuriyet Dönemi Türk resim

sanatının önemli gelişmeler ortaya koyduğu bilinmektedir. Özellikle 2. Dünya

Savaşının başlaması ve devamı Türk sanatçılarının Anadolu’yu daha detaylı

tanıma ve değerlendirmelerine neden olmuştur. Bu süreçte sanatçıların Anadolu’yu

en ücra yerlere kadar gezip incelemeleri, sanatçılarımızın Türk Sanatının

köklerini irdelemeleri ve bu köklerin başlangıç yeri olan Orta Asya

ilişkilerini kurgulamalarına neden olmuştur.<o:p></o:p>

Türk Sanatı ve medeniyetinin

temellerinin atıldığı Orta Asya’dan başlayarak Türklerin gittikleri bütün

coğrafyalarda kurdukları devletlerle oluşturdukları sanat ve üslupları da

yaşatmışlar ve Türk Sanatının etki gücünü bu şekilde hem Anadolu’ya hem de Batı

ve İslam sanatına sokmayı başarmışlardır. Türk Sanatının bu kadar uzun soluklu

olması ve gittikleri pek çok coğrafyada etkisini sürdürmesinin temelinde hiç

şüphesiz, Türk Sanat ve medeniyetinin köklü, sürekli ve kendini yenileyebilme

özelliklerinin olması yatmaktadır. Gidilen farklı coğrafyalardaki kültür ve

etkileri, Türk sanat ve medeniyeti içerisinde değerlendirilmiş, yeni

sentezlerle yoğrularak özellikle Anadolu’da Selçuklu ve Osmanlı eli ile yeniden

şekillendirilmiştir. Bu yeni sentezler içerisinde Orta Aya üslup özelliklerinin

zenginleşerek devam ettirildiği özellikle görülmektedir. Yani kökten kopmadan

yeni etkilerin milli çerçeve içerisinde yoğrularak devam ettirilmesi, bilhassa

Türk Sanatının devasa örneklerinde karşımıza çıkmaktadır. Bunlar ya mimari

örneklerde ya da hali-kilim, minyatür ve diğer süsleme sanatlarında kendini

gösterir.<o:p></o:p>

Bu

sanatlarda görülen konu ve içerikler Türklerin yaşantıları, adetleri ve

inançları ele alındığında İslam dininin etkisi ve hoşgörüsü çerçevesinde, eski

inanç ve geleneklere ait düşüncelerin sanat eserlerinde yansıtılan figür veya

tasarımları hızlı bir şekilde soyut anlatıma dönüşmeye başlamıştır. Bu soyuta

giden yolda, daha çok süslemede yoğunluk kazanarak deformasyon ve soyutlama

yönünde eğilim görülmektedir. Günümüz soyut sanata baktığımızda Avrupa’da 20.

yüzyıl Wassily Kandinsky öncülüğünde ortaya çıktığını görmekteyiz. Geometrik

soyut anlamında bakacak olursak Paul Cezanne, nesneyi kare, küp, dikdörtgen

şekillere indirgeyerek Kübizm temellerini atmasıyla geometrik soyut ile

birlikte geometrik non- figüratif sanatlarının gelişmesinde önemli katkıda

bulunmuştur. Avrupa’da çıkan soyut sanat anlayışı etkisini Türkiye’de 1950’li

yıllarda kendini göstermiştir. Türkiye’nin kültür ve sanat yönünde özellikle

modern anlamda resim ve heykelde Avrupa’yı yakalama çalışmaları bu yıllarda olmuştur.

Soyut sanatın Türk sanatına girişiyle birlikte birçok sanatçı bu sanat akımıyla

ilgili çalışmalar yapmaya başlamıştır. Bu yıllar aynı zamanda sanatta ulusallık

sorununun gündeme geldiği yıllar olup, bunun temelinde sanatçıların yukarıda da

bahsedildiği gibi Anadolu’yu tanımaları ve Türk insanının değer ve sanat

anlayışını sanata aksettirmesini yakından görmeleri ile başlamıştır. Bu

sanatçılardan Turgut Zaim ve Bedri Rahmi Eyüpoğlu ulusal değerler ve kaynaklar

konusunda yaptıkları çalışmalarla diğer sanatçılardan da kabul görmeye ve

yaptıkları çalışmalarla başka sanatçıları da etkilemeye başlamışlardır. Milli

geleneklerden beslenerek eserler üreten sanatçılar, erken dönem Türk

sanatlarından itibaren 20. yy. ’la kadar gelmiş eserlerden esinlenerek çalışmalarına

yer vermişlerdir. Bu çalışma ile birlikte geometrik non- figüratif eserler

üreten ressamlarımızdan Cemal Bingöl, Sabri Berkel, Şemsi Arel, İsmail Altınok,

Halil Akdeniz çalışmaları incelenerek erken dönem Türk sanatlarıyla ilişkileri

ve bağlantıları araştırılmıştır.<o:p></o:p>

Anahtar

Kelimeler: Geometrik

non-figüratif, Türk sanatı, Soyut sanat<o:p></o:p>