RESTORASYON SORUNUNA BİR ÖRNEK – ERZURUM OSMANLI DÖNEMİ CAMİLERİ RESTORASYONU

Bir bilim dalı olarak bilinen restorasyon; eserlerin yapıldığı dönemdeki özelliklerini

koruyarak gelecek nesillere aktarılması için yapılan müdahalelerdir. Aynı zamanda, yapılan

tamir ve tadilatların koruma altına alınarak eserin sağlam bir şekilde sürdürülebilirliğinin

sağlanmasıdır. Tarihi eserlerin korunması ve onarımı çeşitli dönemlerde ilgili kurumlar

tarafından yapılmış ve yapılmaktadır. Bu kurumlar; Üniversiteler, Belediyeler ve Vakıflar

Genel Müdürlüğüdür. Vakıflar Bölge Müdürlüğünce yapılan restorasyon çalışmaları

içerisinde mülkiyeti vakıflara ait olan ahşap direkli camiler onarım ve yenileme çalışmaları

kapsamında yer almaktadır. Cami mimarisinde ahşap malzeme erken devirlerden beri

kullanılmaktadır. Ahşap, çeşitli yapıların pencere ve kapı kanatlarında, korkuluklarda,

şebekelerde, cami minberlerinde, kürsülerde, sanduka ve rahlelerde kullanıldığı gibi ‘’ahşap

direkli camiler’’ olarak adlandırılan camilerin, sütun, sütun başlığı, konsol ve kirişlerinde

geniş bir uygulama alanı bulmuştur. Bu kadar geniş bir yelpazede kullanım alanı olan bu

malzemenin çeşitli dönemlerde ahşap direkli ve düz tavanlı camiler şeklinde inşa edildiği

bilinmektedir. Zaman içerisinde ahşapların çürümesi, üzerlerinin yağlı boya ile boyanması

gibi sebeplerle orijinal ahşap doku zarar görmüştür. Vakıflar Bölge Müdürlüğünün yapmış

olduğu restorasyonlarda temel alınan şey sanat eserlerini kullanılan malzeme, teknik ve

yöntemlerle özgün hallerine kavuşturmak ve yapılan müdahalelerde aslına sadık kalmaktır.

Yenileme ve onarımı yapılan tarihi eserler bu temellere bağlı olarak yapılsa da çevrenin

iklim koşullarının dikkate alınmaması, restorasyonu gerçekleştirilen camilerin belirli

dönemlerde kontrollerinin yapılmaması, iç mekânların ısıtılamaması gibi bir takım

sorunlarla karşılaşılmaktadır. Bir yapıyı işlevsel olarak yaşatmak, örnek olarak bir caminin

ibadet fonksiyonunu görmesine devam ettirecek müdahalelerde bulunmak, onu tarihi bir

belge olarak korumaya yetmez. Bu nedenle de ülkemizde tamir niteliğindeki restorasyonlar,

tarihi korumak için yapılması gereken bilimsel restorasyon olmaktan çok uzak düşmektedir.

Erzurum’da 17 ile 19. yüzyıllar arasına tarihlendirilen, yenileme ve onarım çalışmaları

gerçekleştirilen Kasım Paşa Camii, Yukarı Habip Efendi Camii ve İhmal Camii’nin

restorasyon öncesi ve sonrası durumları karşılaştırılarak gerçekleştirilen müdahalelerin

aslına sadık kalınarak yapılıp yapılmadığı, restorasyon çalışmalarının neler olduğu ve

camilerde görülen sorunlar konumuz kapsamında ele alınarak incelenmiştir.