Çini Üretim Merkezi Olarak Diyarbakır ve Çinili Camileri
Özet
Dr. Öğr. Üyesi Funda KOÇER
Atatürk Üniversitesi, Güzel Sanatlar Fakültesi
art_su9@hotmail.com
Doktora Öğr. İzzet ZORLU
Atatürk Üniversitesi, Güzel Sanatlar Enstitüsü
jeweller_shop@hotmail.com
orcid.org/0000-0001-8121-143X
ÇİNİ ÜRETİM MERKEZİ OLARAK DİYARBAKIR VE ÇİNİLİ CAMİLERİ1
Öz
639 yılında İslam ordularınca fethedilen Diyarbakır, o tarihten cumhuriyet
dönemine kadar 19 farklı devlet tarafından idare edilmiştir. XV.yy.’da
Akkoyunlular, XVI.yy.’da Osmanlılar şehirde önemli imar faaliyetleri
yürütmüşlerdir. Bu dönemlerde inşa edilen Safa Parlı Camii, Nebi Camii, Hüsrev
Paşa Camii, İskender Paşa Camii, Ali Paşa Camii, Behram Paşa Camii ve Melek
Ahmet Paşa Camii bünyesindeki çini süslemeler ile dikkat çekmektedirler. Bu
yapılardaki çiniler genellikle iç mekân kaplaması olarak kullanılmış, sadece iki
örnekte minare kaidesinde de mozaik olarak uygulanmıştır. Diyarbakır mimari
eserlerindeki bezeme anlayışı Akkoyunlu ve Osmanlı devrinde yoğunlaşarak
özellikle camilerde kendini göstermiştir. Çünkü camiler, mimari yapılar arasında
odak noktası konumundadır. Akkoyunlular devrinde Diyarbakır’ın çini
merkezlerinden biri olduğu ve şehirde çini atölyesinin olduğu tespit edilmiştir.
Osmanlı camilerinde kullanılan çiniler, o dönemde çini sanatında zirve yapmış olan
İznik çinilerinden hem motif hem de üretim kalitesi açısından farklı olduğundan
Diyarbakır’da Osmanlı döneminde de bir çini üretim atölyesi olması kuvvetle
1 Bu makale 24-25 Kasım 2020 tarihleri arasında Erzurum’da düzenlenen “1. Uluslararası Palandöken Bilimsel
Araştırmalar Kongresi” adlı etkinlikte özet bildiri olarak sunulmuştur
Çini Üretim Merkezi Olarak Diyarbakır ve Çinili Camileri
The Journal of Academic Social Science Yıl:9, Sayı: 117, Haziran 2021, s. 382-410
383
muhtemeldir. Bu atölyede klasik üsluba çok yakın üretimler yapılmıştır. Bu
çalışma ile Diyarbakır il merkezinde bulunan camilerdeki çinilerin konumları,
süsleme kompozisyonları, yapım teknikleri, günümüzdeki durumları ve
desenlerinin karşılaştırılması üzerinde durulacaktır.
Anahtar kelimeler: Çini, Diyarbakır, Mimari Bezeme, Akkoyunlu Camileri,
Atıf için künye
Koçer, F., & Zorlu, I. (2021). Çini Üretim Merkezi Olarak Diyarbakır ve Çinili Camileri. The Journal of International Social Research, 9(117), 382–410.
BibTeX
@article{kocer2021-82611,
author = {Koçer, Funda and Zorlu, Izzet},
title = {Çini Üretim Merkezi Olarak Diyarbakır ve Çinili Camileri},
journal = {The Journal of International Social Research},
year = {2021},
volume = {9},
number = {117},
pages = {382--410},
issn = {2148-2489},
url = {https://akademik.atauni.edu.tr/yayinlar/82611-cini-uretim-merkezi-olarak-diyarbakir-ve-cinili-camileri}
}