RUMELİ’DEN İSTANBUL’A BAŞKALDIRI: CEMİYET-İ FESÂDİYE VE HEZEYANNÂMELERİ

Yirminci yüzyılın başlarında Balkanlarda çete takibinde bulunarak huzur veasayişi sağlamakla görevli Osmanlı subaylarının birçoğu İttihatçı subaylardanoluşmaktaydı. Basın yoluyla muhalefet ise farklı bir boyuta taşınmıştı. İkinciAbdülmamid’in iktidarını “istibdat” olarak adlandıran bu subaylar meşrutiyetidaresini yeniden ilan ettirebilmek için kendi inisiyatiflerini de kullanarakyanlarındaki askeri birliklerle beraber devlete alenen isyan ederek dağaçıkmışlardı. Padişah buna karşı, Şemsi Paşa’yı durumu kontrol altına alarakasayişi sağlaması için görevlendirmişti. Ancak Şemsi Paşa’nın İttihatçı bir subaytarafından Manastır’da suikast sonucu öldürülmesi ve padişahın Rumeli’dekontrolü tam olarak sağlayamaması sonucunda 24 Temmuz 1908’de meşrutiyetiyeniden ilan ettiğini duyuracaktı. 24 Temmuz 1908’de gazetelerin başında ikisatırlık ufak bir “devlet bildirisi” yayınlandı. Bu bildiri, Anayasanın (Kanun-uEsasi) yeniden yürürlüğe girmesi konusunda padişah buyruğunun çıktığınımüjdeliyordu. Böylece 1878’de kapatılan meclis yeniden açılarak, anayasayürürlüğe konuldu ve seçimlere gidildi. Hüseyin Hilmi Paşa, 2 Aralık 1902’deRumeli Umûmî Müfettişliği’ne atanmıştır. Saraya sık sık gönderdiği yazılarda“göreve sadakatle devam etmekte olduğunu ve kendisine gösterilen güvene layık olmayaçalışacağını” bildirmiştir. İttihatçıların Rumeli’deki faaliyetlerini eleştiren HüseyinHilmi Paşa, bu örgütü de “cemiyet-i fesâdiye” diye adlandırmakta; onlarınpropaganda amaçlı astıkları afişleri ise “hezeyannâme” olarak nitelemiştir. Buaraştırmanın amacı, Hüseyin Hilmi Paşa’nın İttihatçılara karşı yürüttüğümücadeleyi saraya gönderdiği jurnaller temelinde ele almaktır. ÇalışmadaHüseyin Hilmi Paşa Evrakı dâhilinde yer alan jurnaller analiz edilmiş ayrıcaaraştırmayı desteklemek amacıyla telif eserler ve makalelerden deyararlanılmıştır.