Reassessing the Collapse of Civilizations in the Near East at the End of the 3rd Millennium BC and the Beginning of the 2nd Millennium BC
Özet
Bu araştırma, MÖ 3. binyılın son çeyreği ile MÖ 2. binyılın başları arasında Doğu
Akdeniz, Doğu Anadolu, Suriye-Mezopotamya ve Güney Kafkasya hattında
meydana gelen belirgin iklimsel değişimleri ve söz konusu değişimlerin yerleşik
toplumlar üzerindeki etkilerini ele almaktadır. Çalışma kapsamında farklı arkeolojik
alanlardan elde edilen sediment örnekleri, polen verileri ile kararlı izotop analizleri
bütüncül ve disiplinlerarası bir yaklaşımla değerlendirilmiş; böylece geçmiş
çevresel ve iklimsel koşulların yeniden inşası hedeflenmiştir.
Analiz sonuçları, MÖ 2500’lerden itibaren iklimde dalgalı bir seyrin izlendiğini,
ancak MÖ 2200 dolaylarında tanımlanan 4.2 ka iklim olayı sırasında kuraklığın en
yüksek düzeye ulaştığını ortaya koymaktadır. Erken Tunç Çağı Sonu, Orta Tunç
Çağı başlarında gözlemlenen çevresel tahribatın yalnızca doğal iklim döngülerinin
bir sonucu olmadığı; yoğun madencilik faaliyetlerine bağlı ormansızlaşma ve aşırı
otlatma gibi insan kaynaklı (antropojenik) müdahalelerin ekolojik kırılganlığı
önemli ölçüde artırdığı anlaşılmaktadır. Söz konusu iklimsel krizle birlikte Akad
İmparatorluğu çökmüş, Levant bölgesindeki, Doğu Anadolu’daki Karaz Medeniyeti
sonlanmış yerleşim yerleri ya terk edilmiş ya da küçülmüştür. Bu olaylar zinciri
tarımsal üretim sistemlerinin çözülmesine ve nüfus yapısında köklü dönüşümlere
neden olmuştur. Bu bağlamda, Yakındoğu genelinde büyük, güçlü medeniyetler
çökerken bölge topluluklarının değişen çevresel koşullara uyum sağlamak amacıyla
Reassessing the Collapse of Civilizations in the Near East at the End of the 3rd Millennium BC and the Beginning of the 2nd Millennium
145
yerleşik yaşam biçiminden uzaklaşarak yüksek yaylalara yönelen göçebe ve
yarı-göçebe (pastoralist) stratejileri benimsedikleri görülmektedir. Sonuç olarak
bu çalışma, MÖ 3. Binyıl sonunda ve MÖ 2. binyılın başlarında Yakındoğu’da
Medeniyetlerin çökmesiyle yaşanan toplumsal ve ekonomik dönüşümlere dair
manipülasyonlarda iklimsel verilerin yanı sıra arkeolojik kaynaklar üzerinden
insan-çevre etkileşiminin de belirleyici bir unsur olduğunu ortaya koymaktadır
Atıf için künye
Parlıtı, U., & Köse, S. (2026). Reassessing the Collapse of Civilizations in the Near East at the End of the 3rd Millennium BC and the Beginning of the 2nd Millennium BC. TYB AKADEMİ(47), 143–172. https://doi.org/10.64985/tybakademi.1880672
BibTeX
@article{parliti2026-49023,
author = {Parlıtı, Umut and Köse, Sefa},
title = {Reassessing the Collapse of Civilizations in the Near East at the End of the 3rd Millennium BC and the Beginning of the 2nd Millennium BC},
journal = {TYB AKADEMİ},
year = {2026},
number = {47},
pages = {143--172},
issn = {2146-1759},
doi = {10.64985/tybakademi.1880672},
url = {https://akademik.atauni.edu.tr/yayinlar/49023-reassessing-the-collapse-of-civilizations-in-the-near-east-at-the-end-of-the-3rd}
}