Neapolis ad Harpasum Şehir Sikkelerinde Tanrı ve Tanrıça İkonografileri

Aydın ili, Bozdoğan ilçesi, Yazıkent Beldesi sınırları içerisinde konumlanan

Neapolis ad Harpasum, Batı Anadolu’nun güneyinde, Büyük Menderes

(Maiandros)’e karışan Harpasos (Akçay/Bozdoğan) çayının bereketli vadisinde

konumlanan Karia kentlerinden biridir. Kente ait ilk yerleşim izleri Erken Tunç

Çağı’na tarihlendirilmektedir. Yunan dilinde “nεά”(=yeni)” ve “πολις”(=kent)

kelimelerinden oluşan kentin ismi, vadinin ismiyle birlikte ‘Neapolis ad Harpasium’

yani ‘Harpasium Neapolisi’ şeklinde isimlendirilmektedir. Neapolis’te günümüze

kadar kurtarma kazıları dışında arkeolojik anlamda herhangi bir çalışma

gerçekleştirilmemiştir. Kente dair en somut bilgilere kurtarma kazısında elde edilen

arkeolojik malzeme ve nümizmatik veriler sayesinde ulaşılmaktadır. Bu çalışmada

kentin darp ettiği Helenistik ve Roma Dönemi sikkeleri ile kentte saygı gören tanrı

ve tanrıçalar ikonografik olarak değerlendirilmiştir. Nümizmatik kaynaklardan

yararlanılarak Helenistik ve Roma Dönemi olmak üzere iki ayrı grupta sınıflandırılan

sikkeler, üzerlerindeki betimlere göre alfabetik olarak sıralanmıştır. Kent adına

darp edilen az sayıdaki Helenistik Dönem sikkede Apollon, Artemis ve Zeus

betimleri kullanılırken; Roma Döneminde basılan sikkelerde Aphrodite, Apollon,

Artemis, Asklepios, Athena, Demeter, Dionysos, Hera, Herakles, Nemesis, Tykhe

ve Zeus gibi tanrı ve tanrıça tipleri kullanılmıştır. Apollon, Artemis ve Zeus her iki

dönemde de sikkeler üzerinde en çok betimlenen tanrı ve tanrıça betimi olurken,

Artemis’in Ephesos tipiyle işlenmesi kente özgü yerel bir Artemis inancı olmadığı

izlenimi vermektedir. Kentin Helenistik Dönem sikkelerinde Apollon, Artemis ve

Zeus betimlemelerinin yer alması bu tanrıça ve tanrıların kentte tapınımlarının çok

daha eski ve köklü olduğunu kanıtlar niteliktedir. Ayrıca Roma Dönemi Homonoia

sikkelerinde kenti Apollon ve Efes Artemis kült heykeli betimi temsil etmesi bu

iki tanrı ve tanrıçanın kent için önemini göstermektedir. Sonuç itibariyle; Sikkeler

üzerindeki ikonografiler büyük oranda kentin inanç sistemini ortaya koymaktadır.

Homonia sikkelerindeki ikonografik seçimler kent inancının yanı sıra siyasi ve

ekonomik nedenlerle tercih edilen tiplere örnek niteliğindedir. Neapolis’in bölge

kentleri ile olan ilişkileri kentte saygı gören tanrı ve tanrıça sayısını artırırken,

Roma Panteonunun çok tanrılı inancı bu dönemde basılan sikkelere de yansımıştır.