SOYVET DÖNEMİ AZERBAYCAN TİYATROSU ÜZERİNE BİR İNCELEME

Bu çalışma,

Sovyet dönemi Azerbaycan tiyatrosunun gelişim sürecini ele almaktadır. Bu

sürecin ilk adımı olarak, Sovyetler Birliği’nin Azerbaycan’daki hâkimiyetinin

ardından siyasi ve toplumsal yapıda olduğu gibi edebiyat ve sanat hayatında da

birtakım değişiklikler ve yenilikler meydana gelmiştir. Azerbaycan tiyatrosunun

öncü isimlerinden Mirza Fetali Ahundzade’nin temellerini atmış olduğu modern

tiyatro, bu dönemde, Çarlık döneminde etkili olan maarifçi realizm, tenkidi

realizm ve romantizm edebi akımlarının yanı sıra sosyalist gerçekçilik edebi

anlayışı etrafında gelişim göstermeye başlamıştır. Bu bağlamda, zamanla sosyalist gerçekçilik

edebi akımının edebiyat ve sanatta daha etkin rol oynamasıyla başkalaşan edebi

yapı, egemen gücün ön gördüğü şekilde ilerlemiş; sanat yaşamının seyri tamamen

değişmiştir. Sovyet hükümeti, Proleter Yazarlar Birliğine bağlı denetleme

kurulunun belirlemiş olduğu kuralların dışına çıkan yazarları sürgün ederek

veya kurşuna dizerek cezalandırmış, uygulanan sıkıyönetim nedeniyle, özellikle

1930’lardan itibaren sanatçıların bir kısmı inanarak bir kısmı ise zorla,

sınırlarını Komünist Partinin çizmiş olduğu sosyalist gerçekçilik edebi

anlayışına ayak uydurmuşlardır. Sanatçılar üzerindeki bu baskı, Stalin’in ölümünden

bir müddet sonra azalmaya başlamış; sanat hayatında meydana gelen kısmi özgür

ortam, yazarların nispeten kendi görüşleri doğrultusunda eserler vermelerine olanak

sağlamış ve Azerbaycan’ın bağımsızlığına kadar devam eden bu özgürleşme mücadeleleri

sonucunda nitelik bakımından kıymetli eserler ortaya çıkmıştır.<o:p></o:p>