Erzurum, Bitlis ve Mamûretülaziz Vilâyetlerindeki Ermeni İsyanları (1890-1905)

1877-1878 Osmanlı Rus Savaşı sonrasında imzalanan Berlin Antlaşmasıyla uluslararası bir boyut kazan Ermeni Meselesi, Osmanlı Hükümeti 'nin 1. Dünya Savaşı 'nda uyguladığı Sevk ve İskân Kanunu ile günümüze kadar gelen süreçte tam bir sorun boyutu kazanmıştır. Bundan sonra 1. Dünya Savaşı 'nda yaşanan olaylar, Türk-Ermeni ilişkileri tarihi açısından önemli bir dönüm noktası kabul edilerek "Sevk ve İskân Kanunu" ya da diğer bir adıyla "1915 Olayları", tartışmaların ana hareket noktası haline gelmiştir. Oysa Anadolu da Ermeni olaylarının en yoğun yaşandığı 1890-1909yılları arasındaki dönemdir. Ermeni komiteleri tarafından büyük-kiiçük isyanlar şeklinde meydana gelen bu dönem Ermeni olayları, Sevk ve İskân uygulamalarına giden süreçte büyük bir öneme sahip olmakla birlikte "1915 Olayları"nın en önemli sebebi oldukları unutulmamalıdır. Bu çalışmada Vilâyât-ı Şarkıyye olarak da adlandırılan Doğu Anadolu bölgesinin büyük bir bölümünü teşkil eden Erzurum. Bitlis ve Mamûretülaziz (Elâzığ) vilâyetlerinde 1890-1905 yılları arasında meydana gelen Ermeni olayları ve sonuçları incelenmiştir.