«Gençliğe Doğru Öğütler – Юности Честное Зерцало» Adlı Rus Edebi Eserinde Dilin Etkileyici Araçlarının Dilbilgisel ve Semantik Değerlendirmesi

Bak, Hadi

doi:10.48146/odusobiad.1282088

Makale Tam Makale Ulusal 2024 Açık erişimli

«Gençliğe Doğru Öğütler – Юности Честное Зерцало» Adlı Rus Edebi Eserinde Dilin Etkileyici Araçlarının Dilbilgisel ve Semantik Değerlendirmesi

Hadi Bak

ODÜ Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi Cilt 14 · Sayı 1 · ss. 386–398 · 01.03.2024

DOI ile aç

Özet

«Gençliğe öğütler - юности честное зерцало» (1717) adlı eser I. Petro'nun talimatıyla Rusya'da laik gençliğin

yetiştirilmesi ve eğitimi hakkında bir el kitabı şeklinde yayımlanmıştır. Eserin yazarı hakkında kesin bilgi

bulunmamakla birlikte, birkaç yazar tarafından kaleme alındığı düşünülmektedir. Eserin; görgü ve nezaket

kurallarını içeren pedagojik bir söylem örneği olduğu bilinmektedir. Kitap gençlere hitap etmekte, toplumdaki

davranış ve görgü kurallarını ayrıntılı olarak bir bakıma gençler için yaşam rehberliği sunan bir yapıt özelliği

taşımaktadır. Bu bağlamda eserde öğretici ve tavsiye niteliğinde pek çok söylem mevcuttur. Eserin didaktik bir

üslûp ile yazılması nedeniyle, eserde pek çok dilsel araç ve ifade şekillerinin olduğu gözlemlenmiştir. Eserde,

öğretici ifadelerin oluşturulmasındaki en önemli nokta, fiilin zorunlu durumlarını ifade etmekte ortaya çıkan

zorunluluklardır. Bu durumda yazar, eylemin yerine getirilmesinin zorunlu olduğu anlamını veren yardımcı

belirteçleri içeren predikatif (yüklemlilik) yapılara başvurmaktadır. Yazar, dolaylı yoldan zorunluluğu ifade eden

konuşma eylemlerini kullanmaktadır. Böylece asıl söylenmek istenenlerin (niyetlerin) sözelleştirilmesinin

monotonluğundan kaçınmayı, dolayısıyla metni etkili hale getirmeyi mümkün kılmaktadır. Daha çarpıcı ve etkileyici

kelimeler ile okuyucu etki altına alınmak istenmektedir. Yazar, hedef veya dinleyici kitle üzerindeki etkiyi artırmak

için değerlendirme ifadeleri, lakaplar (takma isimler), karşılaştırmalar gibi ek dilsel araçları da sıklıkla

kullanmaktadır. Yazar, iletişimin etkisini arttırmak için otoriteye karşı itiraz etmede farklı konuşma taktiklerine

başvurmaktadır. Bahsi geçen itiraz; daha düşük bir yasal otoriteden daha yüksek bir yasal otoriteye belirli kilise

meseleleriyle ilgili kararların yeniden gözden geçirilmesi talepleri olan apellyartsiyadır. Öncelikle, Kutsal Yazıların

içtihat metinleri, Antik Çağın ünlü düşünürlerinin, şairlerin, filozofların otoritesinin yanı sıra evrensel dildeki olayların

ve eylemlerin istikrarlı bir şekilde değerlendirilmesini sağlayan sözler, aforizmalar ve yazarın talimatlarına inkâr

edilemez bir karakter veren sözlere itirazlar mevcut olup geleneklere ve kilise otoritesine olan itiraz ve muhalefet

söz konusudur. Bu çalışmada, adı geçen eserde, okuyucuyu etkilemek için kullanılan dil araçlarının anlam bilimsel

ve dil bilimsel değerlendirmeler, açıklayıcı, bölümlemeli ve analiz yöntemleri kullanılarak yapılmıştır.

Atıf için künye

Bak, H. (2024). «Gençliğe Doğru Öğütler – Юности Честное Зерцало» Adlı Rus Edebi Eserinde Dilin Etkileyici Araçlarının Dilbilgisel ve Semantik Değerlendirmesi. ODÜ Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi, 14(1), 386–398. https://doi.org/10.48146/odusobiad.1282088

BibTeX

@article{bak2024-39385,
  author = {Bak, Hadi},
  title = {«Gençliğe Doğru Öğütler – Юности Честное Зерцало» Adlı Rus Edebi Eserinde Dilin Etkileyici Araçlarının Dilbilgisel ve Semantik Değerlendirmesi},
  journal = {ODÜ Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi},
  year = {2024},
  volume = {14},
  number = {1},
  pages = {386--398},
  issn = {1309-9302},
  doi = {10.48146/odusobiad.1282088},
  url = {https://akademik.atauni.edu.tr/yayinlar/39385-genclige-dogru-ogutler-iunosti-cestnoe-zercalo-adli-rus-edebi-eserinde-dilin}
}