Hemşirelik Alanında El Değmemiş Bir Konu: İkame Çocuk

Ebeveynlerin hayatını kaybeden çocuklarının anılarını ve yaşamını sürdürmek amacıyla yeni bir çocuk dünyaya getirmesine ikame çocuk adı verilmektedir. Ebeveynler bu süreçte derin bir yas sürecine girmiş veya ebeveynlerin ikisi de ya da sadece biri evladını kaybetmenin vermiş olduğu yoğun keder ve acının üstesinden gelememiştir. Çocuğunu kaybeden ve zorlu yas sürecinin üstesinden gelemeyen ebeveyn bazen hayatını kaybeden çocuğunun zihinsel imgesini yeni doğan çocuğun gelişmekte olan kendilik tasarımı içerisine depolayabilmektedir. İkame çocuklar zihinlerinde depolanan bu imgelere çeşitli psikolojik tepkiler verebilmektedir ve özellikle çocuğun kişilik gelişimi ve biçimlenmesinde sorunlar yaşanabilmektedir. Çocuk sahibi olmaya hazır olmayan aile ölen çocuğu idealleştirerek yeni doğan çocuğu yetiştirmeye çalışır ve aile ikame çocuğa kimlik oluşturma fırsatı vermeyerek, idealize ettikleri ölen çocuk gibi olmasını istemektedir. Kimliğini sağlıklı bir biçimde yapılandıramayan ikame çocuk; kimliğinin farklılığı, gerçek olmayan beden imgesi, başka birinin yerine yaşıyor olmanın suçluluğu, bireyselleşememe, içe kapanık olma ve yalnız kalamama gibi durumlarla karşı karşıya kalmaktadır. Karşı karşıya kalınan bu durum ve maruz kalınanlar, ikame çocuğun erişkinlik döneminde ruhsal belirti ve bozukluk yaşamasına zemin hazırlamaktadır. Bu derlemenin amacı; ikame çocuk kavramını ve bu çocukların yaşadıkları psikolojik süreçleri hemşirelik perspektifinden ele alarak, ikame çocukların bakım süreçlerinde hemşirelerin rolünü ve bu alanda yapılması gereken çalışmaları vurgulamaktır.