ESPOR BAŞLIKLI BİLİMSEL ARAŞTIRMALARIN BİBLİYOMETRİK ANALİZİ

Giriş Amaç: Elektronik sporlar (espor) kavramı, elektronik bir cihaz vasıtasıyla çevrimiçi veya çevrimdışı ortamda gerek bireysel gerekse takım halinde katılım gösterilen her türlü aktive olarak tanımlanmaktadır. Espor hızlı bir şekilde sportifleşme sürecini yaşamaya başlamıştır (Heere, 2018). Son yıllarda espor üzerine yapılan bilimsel ve akademik çalışmalara olan ilgi artışı dikkati çekmektedir. Bu çalışmada; espor araştırmalarındaki ana eğilimleri belirlemek ve böylece bu araştırma konusunun gelişiminin daha iyi anlaşılmasını sağlamak, kariyerlerine ve gelecekteki araştırmalarına rehberlik etmesi için bir tema ağacına ihtiyaç duyan araştırmacılara analiz edilen alanın bir haritasını sunarak faydalı olmak amaçlamıştır. Bu nedenle VOSviewer kullanılarak Web of Science (WoS) üzerinden toplanan bilgilere dayanarak espor konusunda bibliyometrik analiz yapılmıştır. Yöntem: Bibliyometrik analiz, bilimsel üretimin özelliklerinin ve gelişiminin incelenmesine olanak sağlayan nicel bir uygulamadır (Ma ve Ho, 2016). Bibliyometrik analizde iki prosedür kullanılır. Öncelikle çalışma alanı ve bilimsel aktörlerinin (ülkeler, üniversiteler ve yazarlar) etkisinin değerlendirilmesini sağlayan bilimsel üretim performansının analizi gerçekleştirilir (Cobo, 2015). Daha sonra konularını, disiplinlerini ve araştırma temalarını analiz ederek ele alınan bilimsel alanın bilişsel yapısını ve hareket tarzını ortaya çıkaran bir kümeleme tekniği birleşimiyle bibliyometrik haritalama yapılır (Van Eck ve Waltman, 2010; Waltman ve Noyons, 2010). Bu çalışmada üç aşamalı bir yöntem kullanılmıştır: arama ölçütleri ve kaynak tanımlama, yazılım ve veri çekme, veri analizi ve yorumlama (bibliyometrik ve haritalama analizi). Veri tabanı olarak WoS Core Collection (WOSCC) kullanılmıştır. WOSCC’nin seçilme nedenleri; en kayda değer etkiye sahip bilimsel yayınları içermesi (Herrera ve Heras-Rosas, 2020) ve akademik karar vermede ana ölçüt olarak kullanılmasıdır (Hodge, ve Lacasse, 2011). Veri tabanı sorgulamasında ‘esport’ or ‘esports’ or ‘e-sport’ or ‘e-sports’ sözcükleri kullanılmıştır. Arama kapsamı, ‘başlıklar’ olarak seçilmiştir. Aramada herhangi bir dil kısıtlaması yapılmamış, yayınların türleri; ‘article’ or ‘book’ or ‘book chapter’ or ‘data paper’ or ‘database review’ or ‘letter’ or ‘note’ or ‘review’şeklinde belirlenmiştir. Bulgular: Tarama sonucunda 2001-2023 yılları arasında espor başlıklı 706 bilimsel çalışma tespit edilmiştir. Elde edilen çalışmalar yayın yılına, araştırma alanlarına, ülke bazlı dağılımına, konu dağılımına, en çok kullanılan anahtar kelimelere ve makale türlerine göre incelenmiştir. Çalışmada elde edilen bulgulara göre, en araştırma yapılan konu spor turizmi (120) üzerinedir. Spor bilimini konu alan ikinci sırada yer alırken genellikle çalışma alanlarını bilgisayar bilimleri ve türevleri oluşturmaktadır. Espor başlıklı en fazla yayının ve atfın yapıldığı ülke, Birleşik Devletler (ABD) olmuştur. Turku Üniversitesi en çok atfın yapıldığı kurum olarak tespit edilmiştir. Sport Management Revıew, en fazla atfın yapıldığı bilimsel dergidir. Juho Hamari, 545 atıf ile bu konuda en çok atıf alan yazardır. Juho Hamari’nin “What is eSports and why do people watch it?” başlıklı çalışması 315 atıf ile bu konuda en çok atıf alan yayındır. Tempere Üniversitesi’nden Profesör Dr. Juho Hamari en fazla atıf sayısına (545) sahip olan yazardır. Hamari espor hakkındaki akademik çalışmalarında; esporun ne olduğunu, oyun tüketimini nasıl etkilediğini, kumar ile ilgili bağlantılarını ve demografik faktörlerin etkilerini, espor müsabakalarına katılım ve memnuniyet ilişkisini incelemiştir. Sporun her düzeyde ve tüm tezahürlerinde yönetimi, pazarlaması ve yönetişimi ile ilgilenen çok disiplinli hakemli bir akademik dergi olan Sport Management Review (Elsevier, 2021) adlı derginin, espor başlıklı toplam 8 yayını ve 401 atıfı bulunmaktadır. Dergilere göre yapılan sıralamada doğrudan spor temalı akademik dergilerinden ziyade ana temaları bilişim, psikoloji ve toplum olan dergilerin bulunması dikkat çekmiştir. Sonuç: Espor, yaklaşık olarak son 20 yıldır araştırmacıların dikkat ve ilgisini çeken bir konu olmuş, ilgili bilimsel çalışmalar gün geçtikçe çoğalmış ve çalışmalarda günümüze kadar düzenli artış görülmektedir. Özellikle son 7 yılda espor başlıklı çalışmaların ivmesi son derece artmıştır. Bu durum özellikle akademisyenlerin çalışma yönünü yeni bir alan olan espora çevirdiğini göstermektedir. Bu çalışmanın, espor alanında çalışma yapacak araştırmacılara rehberlik etmesi hedeflenmiştir. Bu çalışma neticesinde araştırmacılar, WoS evrenindeki yayınlardan ve hangi alanlarda çalışmalar gerçekleştiğini görmektedir. Bu vesile ile alan yazına katkı sağlanmak istenmiştir. Araştırma hazırlanırken yalnızca WoS veri tabanını kapsaması ve sadece espor başlıklı çalışmaları ele alması çalışmanın kısıtlılıklarını oluşturmaktadır. Anahtar Kelimeler: Espor - Bibliyometrik Analiz - Web Of Science