Fiziksel Aktivite Yapan ve Yapmayan Öğrencilerin Dikkat, Konsantrasyon ve Seçici Algı Düzeylerinin Karşılaştırılması

Özet: Giriş ve Amaç: Fiziksel aktivite, çocukluk döneminde yalnızca fizyolojik gelişimi değil, aynı zamanda dikkat, konsantrasyon ve seçici algı gibi bilişsel süreçleri de etkileyebilen önemli bir değişkendir. Literatürde, düzenli fiziksel aktivitenin bilişsel performans üzerindeki olumlu etkileri bildirilmekle birlikte, fiziksel aktivite yapan ve yapmayan ortaokul öğrencilerinin dikkat ve konsantrasyon düzeylerinin karşılaştırmalı olarak ele alındığı çalışma sayısı sınırlıdır. Bu araştırmanın amacı, fiziksel aktivite yapan ve yapmayan ortaokul öğrencilerinin dikkat, konsantrasyon ve seçici algı düzeylerini karşılaştırmak ve fiziksel aktivitenin bilişsel performans üzerindeki etkisini ortaya koymaktır. Yöntem: Araştırmaya 10–13 yaş aralığında öğrenim gören toplam 177 öğrenci katılmıştır. Veriler, katılımcıların demografik bilgileri ile D2 Dikkat Testi sonuçlarından elde edilmiştir. Veriler, SPSS 25.0 programı ile analiz edilmiş; normallik analizinde anlamlılık değerlerinin 0.05’ten büyük çıkması nedeniyle parametrik olmayan analiz yöntemleri (Mann–Whitney U ve Kruskal–Wallis H) tercih edilmiştir. Buna ek olarak, dağılımın normal olduğu değişkenlerde bağımsız örneklem t-testi ve tek yönlü varyans analizi (ANOVA) uygulanmıştır. İstatistiksel anlamlılık düzeyi p<0.05 olarak kabul edilmiştir. Bulgular: Kız öğrencilerin konsantrasyon performanslarının erkek öğrencilere göre anlamlı düzeyde daha yüksek olduğu, ancak psikomotor hız ve seçici dikkat düzeylerinde anlamlı bir fark bulunmadığı belirlenmiştir. Fiziksel aktivite yapan ve lisanslı sporla uğraşan öğrencilerin dikkat, psikomotor hız ve test performansı puanlarının fiziksel olarak aktif olmayan öğrencilere kıyasla anlamlı biçimde daha yüksek olduğu görülmüştür. Ayrıca, haftada üç gün ve üzeri fiziksel aktivite yapan öğrencilerin dikkat düzeylerinin haftada bir–iki gün fiziksel aktivite yapanlara göre anlamlı düzeyde daha yüksek olduğu tespit edilmiştir. Sınıf düzeyi ve yaş arttıkça dikkat ve konsantrasyon performanslarının yükseldiği, dikkat hatalarının (E2) ise azaldığı gözlenmiştir. Sonuç: Bulgular, düzenli fiziksel aktivitenin çocukluk döneminde dikkat, odaklanma ve işlem hızını geliştirdiğini ve bu gelişimin bilişsel olgunlaşma süreciyle paralel biçimde ilerlediğini göstermektedir. Araştırma sonuçları, fiziksel aktiviteye katılımın yalnızca fizyolojik değil, aynı zamanda bilişsel süreçlerin gelişimi açısından da kritik bir rol oynadığını ortaya koymaktadır. Bu doğrultuda, okullarda dikkat, konsantrasyon ve seçici algı becerilerini destekleyen fiziksel etkinlik temelli programların uygulanmasının öğrencilerin akademik ve bilişsel performanslarını artırmada etkili olabileceği söylenebilir.