Yabancılara Türkçe Öğretiminde Kelime Öğrenimine Yönelik Soru Hazırlama Teknikleri Üzerine Bir Değerlendirme

Yabancılara Türkçe Öğretiminde Kelime Öğrenimine Yönelik Soru

Hazırlama Teknikleri Üzerine Bir Değerlendirme

Nihal Elif Gürbüz

Atatürk Üniversitesi

Problem Durumu

Yabancı dil öğretimi ve öğrenimi dillerin var oluşundan bu yana içinde bulunduğu zamanın koşullarına göre gelişen ve değişen

bir yol izlemiştir. Bunun için her dilin yapısına, kültürüne, gelişimine bağlı olarak farklı yöntem, teknik ve programlar

uygulanmıştır. Bu yöntemler eksik kaldığı ölçüde yeni yöntem ve teknikler denenmiş ve tarih boyunca gelişim göstermiştir.

Genel olarak öğretim programları; öğretim hedefleri, eğitim durumları ve değerlendirme unsurlarından oluşmaktadır. Bir

programın uygulanması sonucunda öğrenme düzeyini, öğrenme – öğretme ortamının etkileyen faktörleri belirlemek, beklenen

ve gerçekleşen sonuçları kıyaslamak adına ölçme değerlendirme işlemi yapılmaktadır.

S. Benjamin Bloom tarafından geliştirilen Bloom Taksonomisi, öğrenme ve öğretme süreçlerinde ölçme ve değerlendirmenin

yapılabilmesi için soru düzeylerinin sınıflandırılmasında uluslararası düzeyde kabul gören yaklaşımdır (Arı, 2011). Bloom’un

öğrencisi Lorin W. Anderson başkanlığında toplanan kurul 1995-2000 yılları arasında taksonomiyi 21. yüzyıl öğrenci ve

öğretmenlerine uyarlayarak geliştirmiştir ve son yıllardaki çalışmalar yenilenen taksonomiye göre yapılmaktadır. Barın (2004)

çalışmasında genel anlamda yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde soru hazırlamada paragraf, çoktan seçmeli, doğru-yanlış,

boşluk doldurma, yeni cümle kurma gibi soru tiplerini kullanmayı önerirken farklı türde düşünme becerisi gerektiren farklı

soru tiplerinin kullanımının alan için önem arz ettiğini belirtmiştir. Günümüzde teknolojinin gelişmesi ve eğitime de entegre

olmasıyla farklı soru hazırlama teknikleri oluşturulmaya devam edilmektedir.

Yabancılara Türkçe öğretiminde (YTÖ) ölçme ve değerlendirme, soru hazırlama teknikleri üzerine birçok çalışma söz

konusudur. Gedik (2017), Özdemir (2021,2023) ölçme ve değerlendirmeyi kuramsal olarak tanımlamaktadırlar. Özdemir

(2021), yabancılara Türkçe öğretiminde sonuç değerlendirmeye yönelik yapılan sınavları tanıtarak, hazırlanma ve uygulama

sürecinde dikkat edilmesi gereken noktaları belirlemektedir. Ayrıca bu hususları ölçme ve değerlendirme bilgileriyle

birleştirerek alanın kullanımına sunmaktadır. Özdemir ve Eke (2023) YTÖ’ de uygulanan kur sınavlarını madde yazma ilkeleri

açısından betimleyerek bazı önerilerde bulunmuştur. Öğreticilerin ölçme ve değerlendirme becerilerinin geliştirilmesi ve

soruların ölçme değerlendirme uzmanları ile iş birliği içinde hazırlanması bu önerilerden bazılarıdır. Dincel ve Ungan (2022)

YTÖ ders kitaplarını ölçme ve değerlendirme açısından incelemektedir. Ulutaş ve Kara (2019) YTÖ ders kitaplarındaki;

Özyalçın ve Kana (2020) YTÖ öğreticilerinin hazırladıkları metin altı sorularını yenilenmiş Bloom taksonomisine göre

değerlendirmektedir. Kanburoğlu ve Aycan (2016) ve Sarıgül (2021) ise teknolojik ölçme değerlendirme araçları üzerine

çalışmalarda bulunmuştur. Akademik kaynakların incelemesi sonucunda YTÖ’de kelime öğretimiyle ilgili soru hazırlamaya

yönelik çalışmaya rastlanmamıştır.

Bu bildiri yabancılara Türkçe öğretiminde kelime öğrenimine yönelik soru sorma ve hazırlama yöntemlerinin

değerlendirilmesi ve geliştirilmesine odaklanmaktadır. Bu çerçevede yabancılara Türkçe öğretimi alanında uzmanlaşmış

öğreticilerin görüşlerine ve bilgilerine başvurularak kullanılan yöntem ve teknikler belirlenmiş ve değerlendirmeye tabi

tutulmuştur. Ayrıca kelime öğreniminde kullanılacak kazanımları belirleyebilmek için literatür çalışması yapılmıştır. Bu

literatür çalışması sonucunda tam anlamıyla belirlenmiş ortak bir Yabancılara Türkçe Öğretiminde kazanım ve gösterge

tablosunun olmadığı görülmüştür. Daha sonra sorularımızı belirlerken seçeceğimiz kazanımların edindirilmesi adına

çalışmamıza yardımcı olacak bir belirtke tablosu oluşturmaya çalışılmıştır. Bu süreç için Avrupa Dil Portfolyosu, Ankara

Üniversitesi Tömer Yabancı Dil Olarak Türkçe Öğretim Programı kazanım tabloları ve Yedi İklim Türkçe Öğretim setinde

bulunan öz değerlendirme kısımları dikkate alınarak ortak bir belirtke tablosu oluşturulmuştur. Hazırlanan bu tablo ile kelime

öğretiminde kullanılabilecek soru hazırlama teknikleri adına öneriler sunulmuştur.

Öğreticilerinin görüşlerine başvurularak yabancılara Türkçe öğretiminde kullanılan mevcut soru sorma ve hazırlama

yöntemleri belirlenip bunların eksiklikleri ve etkinlikleri literatür çerçevesinde belirlenmiştir. Öğreticilerin bilgi düzeyleri ve

deneyimleri dikkate alınarak soru hazırlama ve sorma süreçlerinin daha etkin olması adına öneriler sunulmuştur.

Bu çalışma yabancılara Türkçe öğretiminde kelime edinimine yönelik soru hazırlama tekniklerini alan öğreticilerini görüşleri

doğrultusunda inceleyerek kelime öğrenimi kazanımları çerçevesinde belirlenmiş soru sorma teknikleriyle karşılaştırıp

değerlendirerek konuyla ilgili önerilerde bulunmaktır. Yabancılara Türkçe öğretiminde kelime edinimine yönelik soru

hazırlayanlara yardımcı olması bakımından literatürdeki boşluğu doldurması açısından önem arz etmektedir.

Yöntem

Bu çalışmada nitel araştırma yöntemlerinden faydalanılmıştır. Araştırmanın deseni, açıklayıcı durum çalışmasıdır. Durum

çalışması sınırlı bir sistemin derinlemesine incelenmesini kapsamaktadır (Merriam, 2013). Açıklayıcı durum çalışması

özellikle alan yazında çalışılan konuyla ilgili az düzeyde bilgi sahibi olunduğunda ve betimsel olarak bir ya da iki durum

394

açıklanmaya çalışıldığında kullanılan desendir (Davey, 1990). Araştırma kapsamında öğretim elemanlarıyla soru hazırlama

teknikleri üzerine görüşme yapılarak mevcut durum derinlemesine incelenmiştir. Katılımcılar uygun örnekleme tekniğine göre

seçilen 15 öğretim elemanından oluşmaktadır. Nitel araştırmalarda uygun örnekleme tekniği paraya, yere, konumun

kullanılabilirliğine yönelik olarak koşullara bağlı olarak tercih edilebilmektedir (Merriam, 2013). Öğretim elemanlarıyla

yapılan bire bir görüşmelerde veri toplama aracı olarak yarı-yapılandırılmış görüşme formu kullanılmıştır. Form yabancı dil

olarak Türkçe öğretimi alanı ve ölçme-değerlendirme uzmanları tarafından değerlendirilmiş ve öğretim elemanlarına bire bir

görüşmeyle uygulanmıştır. Ancak önceden hazırlanmış sorularda sıralı ve esnek olarak görüşmede konuşma akışına göre

sorularda yer değiştirmeler yapılmıştır (Merriam, 2013). Yarı yapılandırılmış görüşmeyle önceden hazırlık yapılması ve

uygulama esnasında sondalarla ve yeni sorularla ekleme yapılması imkânı bu ölçme aracına baş vurulmasına yönelik tercih

sebebi olmuştur. Görüşmeler yapıldıktan sonra etik sebeplerle katılımcıların izinleri alınmış ve ses kayıtları transkribize

edilerek yazıya dökülmüştür. Elde edilen veriler literatürde soru teknikleriyle ilgili yer alan önceden belirlenmiş kavramlara

göre betimsel analiz metoduyla analiz edilmiştir.

Beklenen/Geçici Sonuçlar

Yabancılara Türkçe öğretiminde kullanılan soru hazırlama tekniklerinin geliştirilmesi hem öğreticiler hem de öğrenenler için

önem arz etmektedir. Öğrenme ve öğretme süreçlerinin ölçme değerlendirme aşamasında ölçme araçlarının belirlenmesi

gerekmektedir. Bu bildiri, öğreticilerin görüşlerine dayanarak var olan soru hazırlama tekniklerini değerlendirmekte ve kelime

öğretimine yönelik bir belirtke tablosu oluşturularak kullanılabilecek teknikleri sıralamakta ve öneriler sunmaktadır. Bu

bildiride öğretici görüşlerine başvurularak hazırlanan sorular daha etkili ve odaklayıcı olabilir. Hazırlanan yeni soru hazırlama

teknikleri öğrencilerin günlük hayatlarıyla bağdaştırılarak dikkatlerini çekebilir. Bu durum öğrencilerin motivasyonunu

artıracağından öğrenme sürecini keyifli hâle getirebilir. Hazırlanan sorular çeşitli öğrenme stillerine hitap edecek şekilde

olabilir. Etkili soru hazırlama yöntemi, öğreticilere verimli bir ders materyali oluşturma imkânı sağlayarak zamanı daha iyi

planlamalarına ve ders içeriğini etkili şekilde sunmalarına yardımcı olabilir. Bu bildirinin sunulması ve yayınlanması ile alanda

soru hazırlama tekniklerinin gelişimine katkı sunulabilir. Alandaki diğer öğreticilerin bu yöntemleri kullanmasına ve

deneyimlerini paylaşmasına imkân sağlanabilir. Yeni yaklaşımların benimsenmesi ve öğreticilerin ihtiyaçlarına uygun olarak

özelleştirilmiş soruların hazırlanması, yabancılara Türkçe öğretiminde daha etkili bir öğrenme deneyimi sağlayabilir.

Çalışmanın beklenen sonuçları öğretici görüşlerine göre değişiklik gösterebilir ancak önemli olan alan için bir kazanım tablosu

oluşturmaya çalışarak olması gereken yöntem ve teknikleri öğretici görüşleriyle birleştirip değerlendirme ve etkili soru

hazırlama teknikleri oluşturmanın muhtemel faydalarını değerlendirmek ve bunları uygulamaya çalışmaktır.

Anahtar Kelimeler: Yabancılara Türkçe öğretimi, kelime öğretimi, Bloom taksonomisi, soru hazırlama teknikleri

Kaynakça

Arı, A. (2011). “Bloom’un Gözden Geçirilmiş Bilişsel Alan Taksonomisinin Türkiye’de ve Uluslararası Alanda Kabul Görme

Durumu.” Kuram ve Uygulamada Eğitim Bilimleri, 11(2), 749-772.

Barın, E. (2004). Yabancılara Türkçe Öğretiminde İlkeler. Hacettepe Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları (HÜTAD) , (1) , 19

30 .

Davey, L. (1990). The application of case study evaluations. Practical assessment, research, and evaluation, 2(1), 9.

Dincel, Ö. & Ungan, S. (2022). Yabancılara Türkçe Öğretimi Ders Kitaplarının Ölçme Değerlendirme Açısından İncelenmesi

Ve Konuya Dair Öğretici Görüşleri. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim (TEKE) Dergisi, 11 (4) , 1584-1612 .

Gedik, Enver. (2017). Yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde ölçme ve değerlendirme. (Yayınlanmamış yüksek lisans tezi).

İstanbul Arel Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul

Kanburoğlu, V., & Aycan, A. (2016). Türkçenin yabancı dil olarak eğitiminde dijital ölçme ve değerlendirme. A. Okur, B.

İnce, & İ. Güleç (Eds.), Yabancılara Türkçe öğretimi üzerine araştırmalar (pp. 215–219). Sakarya Üniversitesi TÖMER.

Merriam, S. B. (2018). Nitel araştırma: Desen ve uygulama için bir rehber (3. Baskıdan Çeviri, Çeviri Editörü: S. Turan).

Ankara: Nobel Yayın Dağıtım.

Özdemir, S. & Eke, H. (2023). Yabancılara Türkçe Öğretiminde Uygulanan A1 ve A2 Kur Sınavlarının Madde Yazma İlkeleri

Açısından İncelenmesi. Trakya Eğitim Dergisi, 13 (1) , 365-380 . DOI: 10.24315/tred.1034874

Özdemir, S. (2021). Yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde ölçme ve değerlendirme. E. Özkan (Ed.). Yabancılara Türkçe

öğretimim içinde. (375-414). Eğitim Yayınevi.

Özdemir, S. (2023). Yabancı Dil Olarak Türkçe Öğretiminde Ölçme ve Değerlendirmeye Yönelik Araştırmaların Eğilimleri.

İnönü Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 24 (1) , 537-559 . DOI: 10.17679/inuefd.1071671

Özyalçın, K. E. & Kana, F. (2020). Yabancı Dil Olarak Türkçe Öğretenlerin Metin Altı Soru Yazma Becerileri Üzerine Bir

Değerlendirme. Çukurova Üniversitesi Türkoloji Araştırmaları Dergisi , 5 (2) , 488-506 . DOI: 10.32321/cutad.797711

395

Sarıgül, K. (2021). Yabancı Dil Olarak Türkçe Öğretiminde Çevrim İçi Süreç Değerlendirme Araçları. Karamanoğlu

Mehmetbey Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, 2021 Yunus Emre ve Türkçe Yılı Yabancı Dil Olarak Türkçe Öğretimi

Özel Sayıs , 56-80 . DOI: 10.47948/efad.922748

Ulutaş, M. & Kara, M. (2019). Yabancı Dil Olarak Türkçe Öğretimi Ders Kitaplarındaki Metin Altı Sorularının Yenilenmiş

Bloom Taksonomisi’ne Göre İncelenmesi. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim (TEKE) Dergisi, 8 (4) , 2198-2214 .

Ünal, S. & Ada, S. (1999). Öğretmenlik Mesleğine Giriş, İstanbul, Marmara Üniv. Yayınları, yayın no:646, Teknik Eğit. Fak.

Yay. No. 13, s:36.