BİLGİ İLETİŞİM TEKNOLOJİLERİNE BAĞLI E-ATKLA MÜCADELEDE YEŞİL BİLİŞİM VE TÜKETİCİ İLETİŞİMİ

Giriş<o:p></o:p>

Bilgi iletişim teknolojilerinin (BİT) her geçen gün daha fazla üretilmesi, kullanım şekli, geri dönüşüm

sürecine doğru bir şekilde aktarılmaması toplumsal yaşamda değişmelere sebep

olmaktadır. Bilgi iletişim teknolojileri kavramı, bilginin baş rol olduğu ve

bilginin internet vasıtasıyla iletildiği teknolojiler bütünüdür (Erdoğan ve

Bilir, 2002: 50). Bilginin toplanmasında, işlenmesinde, üretilmesinde,

depolanmasında, cihazlar arası ilişki kurularak hızlı ve doğru bir şekilde

bilgiye erişilmesinde ve bilginin

iletilip arşivlenmesinde faydalanılan (Vural, 2008) tüm iletişim ve bilgisayar

teknolojileridir (Atılgan, 2006 ). İnternetin yaygınlaşması, mobil cihazların

hızla gelişmesi ve dijital medya araçlarının artan etkisi, bilgiye erişimi

kolaylaştırmış ve bireyler arası iletişimi hızlandırmıştır. COVID-19

salgını, özellikle BiT sektöründeki ekipmanlara yönelik elektronik talebini

artırmıştır (Nayak vd., 2019). Küresel karantina durumu nedeniyle, evden

çalışma konsepti neredeyse tüm sektörler tarafından uygulamaya konulmuş, bu da

çalışanlara üretken olmaları için bilgisayarlar, tabletler, dizüstü

bilgisayarlar ve akıllı telefonlar sağlayarak BİT ürünleri kullanımında büyük

bir artışa neden olmuştur. Hızlı teknik ilerleme, ekonomik kalkınma, kentleşme

ve tüketicinin elektroniğine yönelik artan talebin yanı sıra fiyatlandırma

modelindeki stratejiler, son yirmi yılda büyük miktarda E-atık oluşumuna yol

açan başlıca faktörlerdir (Budd vd., 2020). Ancak, bu teknolojik dönüşüm, yalnızca olumlu

etkilerle sınırlı kalmamıştır. BİT aygıtları, daha kısa ömürlü toksik maddeler

içeren ve kullanım ömürleri sonunda elektronik kalıntıya dönüşen ürünlerdir.

BİT ürünü, uygun teknikler kullanılarak çıkarılabilen farklı metal türleri

içerir. Cam, alüminyum, kauçuk vb. gibi tehlikesiz maddeler, daha sonra ürün

üretmek için endüstrilerde kullanılan uygun yöntemler kullanılarak geri

kazanılabilir. Hg, Pb, lityum, Cd, selenyum, krom, nikel vb. gibi toksik

maddelerin geri kazanılması için daha hassas

bir yönteme ihtiyaç vardır. Tehlikeli maddeler içeren bazı BİT ürünleri pil

(Pb, Hg, Cd), CRT'ler (öropiyum, itriyum, Pb), LCD'ler (indiyum kalay oksit),

gaz deşarj lambası (Hg) vb.'dir (Khaliq vd, 2014) ve bunların çevreye maruz kalması, insan ve

hayvanlar dahil olmak üzere ciddi çevresel kirlilik sorunlarına yol açar (Vishwakarma vd, 2022).Ancak, bu durum aynı

zamanda çevresel sürdürülebilirlik açısından ciddi sorunları da beraberinde

getirmiştir. Teknolojik cihazların üretimi, kullanımı ve nihayetinde atılması,

doğal kaynakların tükenmesine, toprak ve su kirliliğine, biyolojik çeşitliliğin

yok olmasına ve insan sağlığına olumsuz etkiler yaratmaktadır.

E-atıkların

yönetimi, dünya genelinde önemli bir çevre sorunu olarak gündeme gelmiştir.

Dünya çapında, milyonlarca ton e-atık üretilmekte ve bu atıkların çoğu geri

dönüştürülmeden doğaya bırakılmaktadır. Elektronik cihazların içeriğinde yer

alan ağır metaller ve zararlı kimyasallar, toprak ve su kaynaklarına karışarak

çevre kirliliğini arttırmaktadır. Bununla birlikte, gelişen geri dönüşüm

teknolojileri ve stratejilerinin yetersizliği, e-atıkların uygun şekilde

yönetilmesini engellemektedir.<o:p></o:p>

Türkiye'de 2019

yılında üretilen e-atık miktarının yaklaşık 847 bin ton olduğu, kişi başı

e-atık üretiminin ise 10 kg civarında gerçekleştiği belirtilmiştir (AGIDYK,

2019). Ayrıca, 2022 yılına ait verilere göre, Türkiye genelinde toplam 109,2

milyon ton atık üretildiği, bunun 29,4 milyon tonunun tehlikeli atıklar olduğu

ifade edilmiştir (AA, 2022).<o:p></o:p>

Yeşil bilişim

(Green IT), bu soruna çözüm arayışında önemli bir rol oynamaktadır. Yeşil

bilişim, bilgi iletişim teknolojilerinin çevresel etkilerini azaltmayı

amaçlayan bir yaklaşımdır. Bu yaklaşım, enerji verimliliği, çevre dostu donanım

ve yazılım çözümleri, elektronik atıkların geri dönüşümü ve sürdürülebilir

üretim süreçlerini içermektedir. Yeşil bilişim, e-atık probleminin çözülmesinde

kritik bir strateji olarak öne çıkmaktadır. Hem üretim aşamasında daha az

enerji harcayan ve geri dönüştürülebilir materyaller kullanan cihazlar

tasarlanmakta, hem de tüketicilere e-atıkların çevreye zarar vermeden nasıl

geri dönüştürülebileceği konusunda eğitimler verilmektedir (Bagla vd.,, 2022).<o:p></o:p>

Literatürde, yeşil

bilişimin, çevreyi koruma ve kaynakları daha verimli kullanma noktasındaki

önemi vurgulanmaktadır. Çeşitli araştırmalar, yeşil bilişim uygulamalarının hem

çevresel etkileri azaltma hem de ekonomik fayda sağlama potansiyeline sahip olduğunu

göstermektedir. Örneğin, enerji tasarrufu sağlamak amacıyla sunucuların daha

verimli çalışması ve veri merkezlerinde kullanılan soğutma sistemlerinin

iyileştirilmesi, hem karbon ayak izini azaltmakta hem de işletmelere ekonomik

anlamda tasarruf sağlamaktadır. Bununla birlikte, yeşil bilişimin yalnızca

bireysel ve kurumsal düzeyde değil, aynı zamanda küresel bir perspektifte de

ele alınması gerektiği anlaşılmaktadır. Birçok ülke, yeşil bilişim

uygulamalarını teşvik etmek için yasal düzenlemeler yapmaya başlamış, ancak bu

çabaların daha geniş bir global işbirliği ile desteklenmesi gerektiği

vurgulanmaktadır. Özellikle gelişmekte olan ülkelerde, e-atıkların yönetimi ve

geri dönüşüm konusunda bilinçlendirici politikaların geliştirilmesi için

iletişim ve halkla ilişkiler çalışmalarının artırılması büyük önem taşımaktadır

(Murugesan,2008).