ÇİNKO OKSİT NANOPARTİKÜLLERİN HAYVAN BESLENMESİNDE KULLANIMININ POZİTİF VE NEGATİF ETKİLERİ

Hayvan vücudunda en çok bulunan elementlerden birisi olan çinko vücutta depolanmamaktadır. Bu nedenle hayvan beslenmesinde önemli bir katkı maddesi olarak kullanılmaktadır. Çinko elementi yapısında yer aldığı alkol dehidrojenaz, alkalin fosfataz (ALP), aldolaz, laktat dehidrojenaz (LDH), RNA ve DNA polimerazlar, ters transkriptaz, karboksipeptidaz A, B, G ve süperoksit dismutaz (SOD) gibi çok sayıda enzim ve hormonun çalışmasında etken rol oynamaktadır. Bu nedenle, çinko vücudun normal büyüme, üreme, DNA sentezi, hücre bölünmesi ve gen ekspresyonu, fotokimyasal görme süreçleri, yara iyileşmesi, ossifikasyon, vücudun bağışıklık sisteminin enerji üretimi, protein sentezi için önem taşımaktadır.Son zamanlarda hayvan beslenmesinde çinko oksit nanopartiküllerinin kullanımına dair bilimsel raporlar sunulmaktadır. Çinko oksit nanopartiküller (ZnO-NP) 1-100 nm boyuta sahip katı çinko oksit partiküller olarak adlandırılmaktadır. Nano boyuttaki çinko oksit nanopartiküller geniş yüzey alanı/hacim oranına sahip olduklarından dolayı gastrointestinal sistem tarafından daha kolay alınmaktadır, organik ve inorganik maddelerle daha güçlü etkileşim göstermektedir.Yapılan çalışmalarda ZnO-NP ile beslenen domuz, piliç, koyun, inek gibi farklı hayvanlardadaha etkin fermentasyon, bağışıklık, süt üretimi, büyüme, üreme ve yem tüketimi gözlendiği belirtilmiştir. Bu olumlu sonuçlarla birlikte ZnO-NP nanopartiküllerinin toksik etkilerine yönelik olumsuz sonuçlar da bulunmaktadır.ZnO-NP’nin hayvan beslenmesindeki zararlı etkilerine yönelik yapılan çalışmalarda ise hem karasal hayvanlarda hem de sucul hayvanlarda uzun vadeli toksik etkilerinin gözlendiği vurgulanmıştır. Boyutlarından kaynaklı olarak ZnO-NP’ler sahip oldukları yüksekreaktivite sayesinde çevredeki diğer kirletici bileşiklerle kompleks madde oluşturabilmektedirler. Bu şekilde toksisitelerinde kontrol edilemeyen bir durum ortaya çıkabilmektedir. Ayrıca membranlara, proteinlere, DNA’ya bağlandıklarında oksidatif stres kaynağı olarak rol oynabilmektedirler. Ancak bu toksisite etkinliği ZnO-NP’in boyutuna, konsantrasyonuna, maruziyet süresine bağlı olarak değişebilmektedir.Bu çalışmada ZnO-NP'in hayvan beslemesinde kullanılması ve toksisitesine yönelik yapılan çalışmalardan elde edilen veriler ayrıntılı bir şekilde belirtilecektir. Bu sayede ZnO –NP’in hayvan beslenmesindeki avantaj ve dezavantajları net bir şekilde ortaya konarak akademik bir bilgilendirme sağlanacaktır.