Ege Bölgesi Zeytin Üretiminde Etkinliğin ve Belirleyicilerinin Tespiti: Bootstrap VZA Yaklaşımı

Bu çalışmanın amacı Ege Bölgesi’nde zeytin yetiştiren işletmecilerin

etkinliklerinin ölçülmesi ve bu etkinliğe etki eden belirleyicilerin ortaya

konmasıdır. Tabakalı Örnekleme Yöntemi kullanılarak üç tabakaya

ayrılan işletmelerden 154 tanesi ile yüz yüze anket yapılmış ve elde

edilen verilerle Bootstrap VZA yöntemi kullanılarak, işletmelerin

etkinlik skorları bulunmuştur. İkinci aşamada, Kırpılmış Regresyon

yöntemiyle işletmelerin etkinlik skorlarını etkileyen faktörler

belirlenmiştir. Bootstrap VZA yöntemiyle elde edilen düzeltilmiş etkinlik

skorları ortalaması 0,528 olmuştur. Düzeltilmiş VRS teknik etkinlik

değerlerine bakıldığında, birinci tabakadaki işletmelerin ortalaması

0,590; ikinci tabakadaki işletmelerin ortalaması 0,471 ve üçüncü

tabakadaki işletmelerin ortalaması ise 0,472 olmuştur. Etkin olan

işletmelerin etkin olmayanlara göre %31,99 daha az ağaç, %0,37 daha az

işgücü, %13,03 daha az azot, %48,09 daha az fosfor, %14,49 daha az

potasyum, %29,95 daha az ilaç, %18,81 daha az su kullandığı ve %13,02

daha fazla mazot kullandığı belirlenmiştir. İkinci aşama olan Kırpılmış

Regresyon analiz sonuçlarında Muğla ili işletmeleri, tabaka 2 ve tabaka

3, işletnmecinin ortaokul veya lise eğitim seviyesine sahip olması,

işletmeci tecrübesi, aile birey sayısı ve ÇKS’ye kayıtlı olma etkinlik

skorunu pozitif yönde etkileyen faktörler olarak bulunmuştur. Kooperatif

üyeliği ve tarım dışı faaliyette bulunma ise etkinlik skorunu negatif

etkileyen faktörler olarak ortaya çıkmıştır. Elde edilen bulgular, zeytin

üreticilerinin VRS teknolojileri altında %47,2 daha az girdi kullanarak

aynı üretimi gerçekleştirmelerinin mümkün olduğunu göstermektedir.

Zeytin işletmelerinin kullandığı girdileri doğru tahsis etmelerinin

etkinliklerini artırabileceği sonucuna ulaşılmıştır. Ayrıca çevre kirliliğini

azaltmak ve gıda güvenliğini sağlamak için özellikle kimyasal girdilerin

ve fosil yakıtların optimum şekilde kullanılmasının gerekli olduğu

sonucuna varılmıştır.