Dogmatik Bir Siyasal Kavram Olarak Egemenlik: Batılı Siyasal Akıl ile İslami Düşünce Geleneği Arasında Karşılaştırmalı Bir Okuma

Bu çalışma, modern devletin kuruluşundan itibaren siyasal ve yönetsel düşüncenin merkezinde yer alan egemenlik kavramını, Batı siyasal teorisi ile İslami düşünce geleneğinde kazandığı farklı anlam katmanları ışığında incelemeyi amaçlamaktadır. Bu amaç doğrultusunda çalışma, tarihsel-kavramsal metin analizi ve karşılaştırmalı kuramsal çözümleme yöntemi kullanarak egemenlik kavramının düşünsel serüvenini metinler ve bağlamsal değişimler üzerinden ele almaktadır. Çalışmada öncelikle kavramın etimolojik kökeni ve çeşitli kullanım alanlarına değinilmekte, ardından Orta Çağ’daki ilahi meşruiyet arayışından modern dönemin seküler devlet anlayışına uzanan süreçte nasıl yeniden tanımlanarak farklı biçimler aldığı tartışılmaktadır. Bu bağlamda monark merkezli mutlak egemenlik anlayışıyla Bodin, sözleşmeci egemenlik teorisiyle Hobbes, genel irade temelli halk egemenliği yaklaşımıyla Rousseau, normatif hukuk temelli bakışıyla Kelsen, istisna vurgulu okumasıyla Schmitt ve modern anayasacılık yaklaşımıyla gelişen milli egemenlik yaklaşımları analiz edilmektedir. Bununla birlikte “hakimiyetin yalnızca Allah’a ait olduğu” ilkesiyle şekillenen İslami egemenlik anlayışında insanın sınırlı idareci vekil olarak konumlanışı, Batı merkezli egemenlik kuramlarına alternatif bir yaklaşım olarak sunulmaktadır. Egemenlik kavramının modern dönemdeki evrimini ulusüstü örgütlenmeler bağlamında inceleyen çalışma, mutlaklık, bölünmezlik ve devredilmezlik ilkelerinin çağdaş siyasal rejimlerde kuvvetler ayrılığı, hukuk devleti ilkesi ve ulusüstü kurumsal mekanizmalar aracılığıyla hem normatif hem de fiili düzeyde sınırlandırıldığını göstermektedir. Çalışmada egemenlik kavramının, kendisine meşruiyet üretim süreçlerinde başvurulan, çağının siyasal, toplumsal ve ideolojik koşullarına göre anlamı dönüşen, mutlak ve sorgulanamaz bir ilke olarak değil, yüklendiği ideolojik işlevler çerçevesinde ideo-motris bir kategori olarak ele alınması gereken dinamik bir siyasal kavram olduğu sonucuna ulaşılmaktadır.