FONETİK AHENKTEN ANLAM DERİNLİĞİNE: EL-ÂDİYÂT SÛRESİ VE İMRU’U’L-KAYS’IN MUALLAKASINDA YER ALAN AT TASVİRLERİNİN ESTETİK KURGUSU

Arap retoriği, vahiy temelli söylem ile şiirsel ifade biçimlerini kuşatan tarihsel gelişimi boyunca, fonetik yapı ile anlamsal derinlik arasındaki etkileşimi merkeze alan özgün bir ifade sistemi ortaya koymuştur. Bu çalışma, klasik Arap edebiyatının iki kurucu anlatı formu olan erken dönem Arap şiiri ile Kur’ân-ı Kerîm’in ritmik ve ses merkezli anlatımı arasındaki edebî ve retorik ilişkileri karşılaştırmalı bir yaklaşımla incelemeyi amaçlamaktadır. Bu bağlamda el-Âdiyât Sûresi ile İmru’u’l-Kays’ın Muallakası’nda yer alan at tasvirleri, fâsıla yapısı, aliterasyon, asonans ve ritmik tekrar gibi fonetik sanatlar ekseninde analiz edilmiştir. Çalışmada söz konusu ses temelli edebî unsurların metinlerin tematik bütünlüğünü kurma, duygusal yoğunluğu artırma, hareket hissini güçlendirme ve hitabî etkiyi derinleştirme işlevleri ele alınmıştır. Araştırmada klasik belâgat teorisi ile modern fonostilistik yaklaşımlar birlikte değerlendirilmiş; ayet ve beyitlerdeki harf dağılımları, ses tekrarları ve vurgu unsurlarının anlam üretimindeki rolü incelenmiştir. Bulgular, Kur’ân ile klasik Arap şiiri arasında biçimsel düzeyde belirli paralellikler bulunduğunu; ancak Kur’ân metninin bu fonetik unsurları daha yoğun, sistematik ve çok katmanlı bir yapıda kullanarak şiir dilinden niteliksel olarak ayrıştığını göstermektedir. İlâhî kelâmda harf ve kelime tercihleri yalnızca semantik ölçütlere değil, fonetik değerlere de dayandırılmakta; ses, ritim ve ahenk anlamın inşasında etkin bileşenler hâline gelmektedir. Ayetler ve beyitler üzerinden yapılan çözümlemeler, özellikle Kur’ân tilâvetinde ortaya çıkan akustik kompozisyonun muhatap üzerinde güçlü psikolojik ve estetik etkiler meydana getirdiğini ortaya koymaktadır. Bu çerçevede Kur’ân’ın i‘câzının yalnızca anlamsal değil, fonetik düzlemde de belirginleştiği sonucuna ulaşılmaktadır