Alveolar Echinococcosis Riski Kırsalda mı Yoksa Şehirde mi Daha Fazla?

Amaç: Echinococcus multilocularis türü cestodun yol açtığı alveolar echinoccocosis (AE)’in yaşamsal dinamiği

büyük oranda kırmızı tilki ve tarla faresi arasındaki ilişkiye bağlıdır. Ayrıca çakal, kurt, yabani kediler ve evcil

köpekler de hastalığın yayılmasında etkili olabilmektedir. Türkiye, WHO/OIE verilerine göre insan vakaları

bakımından dünyada birkaç yüksek endemik ülkeden birisi olarak gösterilmekte ve insan vakalarının büyük

oranda doğu illerine ait olduğu bilinmektedir. Bu nedenlerden dolayı sunulacak olan bu çalışmada Erzurum ve

yöresinde E. multilocularis’in son (tilki, kurt, vaşak ve köpek) ve ara (tarla fareleri) konaklar üzerinde yürütülen

araştırmaların sonuçları dikkate alınarak hastalığın yayılmasındaki dinamiklerin değerlendirilmesi

amaçlanmıştır.

Yöntem: Araştırma sahası olan Erzurum ili sınırları içerisinde 50 adet tilki, 2 adet kurt ve 2 adet vaşak karkası

toplanarak nekropsi yöntemi ile erişkin E. multilocularis yönünden incelenmiştir. Ayrıca 600 adet tilki ve 446 adet

sokak köpeği dışkısı da mikroskobik ve moleküler yöntemler ile incelenmiştir. İlin kırsal ve kentsel bölgelerinde

son ve ara konak enfektivitesi esas alınarak AE’nin yayılmasına ilişkin risk durumu değerlendirilmiştir.

Bulgular: İncelenen tilki karkaslarında %42 (21/50), kurt karkaslarında %50 (1/2) ve vaşak karkaslarında ise %50

(1/2) oranında erişkin E. multilocularis tespit edilmiştir. Dışkı örneklerinin incelenmesinde ise tilkilerde %10,5

(63/600) ve köpeklerde %3,58 (16/446) oranında E. multilocularis varlığı saptanmıştır. Tilkilerdeki enfeksiyonun

yoğunluğu hem karkas hem de dışkı örneklerinde merkezi ilçelerde, periferdeki ilçelere kıyasla daha yüksek

oranda bulunmuştur. Benzer şekilde kurt ve vaşak karkasları şehir merkezine yakın yerlerden elde edilmiştir.

Bunların yanı sıra; ara konak tarla farelerinde %1 (5/498) oranındaki AE pozitifliği merkezi ilçelerde tespit

edilmiştir.

Sonuç: AE için endemik bölge olan Erzurum ilindeki bu veriler; silvatik bir siklusa sahip olduğu düşünülen

AE’in kırsal bölgelerden ziyade şehir merkezine yakın alanlarda daha yaygın olduğunu göstermiştir. Bu

durumun hastalığın asıl konağı olan tilkilerin insanların yaşam alanlarına uyum sağlayabildiği ayrıca kurt ve

vaşak gibi yabani karnivorların şehir merkezine yakın alanlarda kontaminasyona sebep olduğu sonucunu

doğurmaktadır. Ayrıca sinantropik yaşama sahip sokak köpeklerinin E. multilocularis ile enfekte bulunması

AE’in kırsaldan şehire taşınmasında bir köprü görevi üstlendiklerini, enfekte köpeklerinin şehirlerarası

hareketlerinin ise hastalığın daha az veya hiç görülmediği bölgelere taşınmasında ise ana bir kaynak

olabileceğini düşündürmektedir. Tüm bu veriler ışığında, AE‘in kırsal yaşamdaki sınırlarını aşıp şehir hayatına

uyum sağladığı ve bu durumun insanlar için düşünülenden de büyük bir risk taşıdığı kanaatine varılmıştır.

Ülkemiz için önemli bir halk sağlığı problemi olan AE’nin kontrolünde mücadelenin sadece kırsalda değil,

kentlerde de bu hususlar göz önünde bulundurularak yürütülmesinin gerekliliği önerilmektedir.