TÜRKİYE’DE VE DÜNYADA MADEN İŞYERLERİNDE İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ

Maden işletmelerinde yeraltı ocaklarının olması ve çalışma

şartlarının ağırlığı nedeniyle diğer iş kollarından çok farklı tedbirler

alınmasını gereğini ortaya koymaktadır. Çünkü açık işletmeler de dinamitleme,

sondaj, kayaç kesme, blok çıkarma dışında yer altı işletmelerinde havalandırma,

ulaşım ve ateşleme ile üretim gibi çalışmalar ve şartlar ön plana çıkmaktadır.

Bu durumda da güvenlik konusunda maliyetler artmakta ve normal iş kollarına

nazaran daha karmaşık tedbirler alınması gündeme gelmektedir. İşte bu

tedbirlerin tarihçesi incelendiği zaman konuya ait ilk örnekler M.Ö 2000’li

yıllarda hazırlanmış ve uygulanmış olan Hammurabi Kanunlarında görülmektedir. O

yıllarda yapıların müteahhitlerine yönelik yaptırımlar ve cezai uygulamaların

yanında Mısır Piramitleri’nin yapımı sırasında taş ocaklarındaki işçilerin

sağlıklarına ve çalışma sürelerine yönelik bir dizi uygulamanın olduğuna da

tarihi kayıtlarda rastlanmaktadır. M.Ö 400’lü yıllarda Hipokrat’ın kurşun

zehirlenmesine dair tespitleri ve daha ziyade hastalıklara yönelik tedbirlerin

alındığı göze çarpmaktadır. Dünyada İSG konusunda yaşanan gelişimler daha çok

sanayileşmeyle paralel olarak görülmekte, sanayi devrimi öncesi madenciliğin

gerek ilkel şartlarla yapılması gerekse de üretimin küçük miktarlarda olması

tedbirlerin daha çok hastalıklara ve çalışma sürelerine dair olduğu

görülmektedir. Sanayileşmenin hızlı bir şekilde arttığı dönemlerde ise

madencilik alanında da devrim niteliğinde gelişmeler olmuş üretim ve

işverenlerin gelirleri artmıştır. Bu artışın en büyük sebeplerinden biri düşük

işçi ücretleri, yüksek çalışma saatleri olup, yüksek karlar şeklinde kendini

göstermiştir. Bu durumda da işçilere yönelik sağlık ve güvenlik tedbirleri hep

ikinci plana atılmış, maliyetlerin yükselmemesi için bu gibi önlemlerden hep

kaçınılmıştır. Ülkeler tarafından işçi haklarına, güvenliklerine ve maruz

kaldıkları hastalıklara yönelik birçok kanun, tüzük ve yönetmelikler çıkarılmak

kaydıyla İSG konusunda gelişmeler kaydedilmiş, 1919’da Uluslararası Çalışma

Örgütü’nün (ILO) kurulması sonrasında ise İSG konusunda birçok sözleşme

uygulamaya sokulmuştur. Ülkemizde ise İSG konusundaki gelişimler Cumhuriyet

dönemi öncesi ve sonrası olarak iki grupta incelenebilir. Osmanlı İmparatorluğu

döneminde ülkemiz sanayileşmeden çok etkilenmediği için İSG konusundaki gelişim

Cumhuriyet dönemi sonrasında görülmektedir. 1865’de ki Dilaver Paşa Nizamnamesi

ile başlayan işlemler İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ile son şeklini almıştır.<o:p></o:p>

Ülkemizde

ve dünyada ISG ile Maden ISG Mevzuatları, ilgili tüm kuruluşlara, işverenlere

ve çalışanlara sağlık ve güvenlik adına birçok haklar ve yükümlülükler

getirmektedir. İş kazaları ve meslek hastalıkları bakımından da çalışanlar

lehine birçok düzenlemeleri barındıran kanun ve yönetmelikler bütünüdür. Madenlerde

üretim yapılıp çalışmalara başlanıldığı ilk çağlardan bu yana, çalışanların bu

ortamlarda birçok tehlikelere, kazalara veya hastalıklara maruz kalmaları

nedeniyle birçok tedbirler alınmıştır. Bu

tedbirler zaman zaman belgelere dökülerek uygulanmış bazen de çalışanlara

bizzat duyurulmak üzere sözlü ifade edilmiştir. Zaman içerisinde sanayi ve

teknolojilerin çok hızlı bir şekilde ilerlemesinin yanında çalışma ortamlarında

güvenlik ve sağlık adına sayısız sorunlar da görülmeye başlanmıştır. Bu durumda

İSG konusunda da en riskli ve tehlikeli iş kolu sayılan madenlerde arama,

hazırlık, üretim, nakliyat ve cevher hazırlama

işlemlerinde birçok tedbir alınması gündeme gelmiştir. Böylece madencilik

iş kolu İSG konusunda her zaman uygulama yapılan sektörlerin başında gelmiştir.

Bu durumda da yapılan işle güvenlik ve sağlık arasında ilişki kurmanın

tarihçesi oldukça eski çağlara dayanmakta ve ilk çağlardan günümüze kadar

sürekli gelişerek yenilenmektedir.