USAGE OF TILE IN THE ISTANBUL BUILDING FACADES OF THE LATE OTTOMAN-EARLY REPUBLICAN PERIOD

Kızılelma, Sema; Akar, Miskine

Bildiri Özet Bildiri Uluslararası 2022

USAGE OF TILE IN THE ISTANBUL BUILDING FACADES OF THE LATE OTTOMAN-EARLY REPUBLICAN PERIOD

1. Uluslararası Mimarlık, Sanat ve Tasarım Sempozyumu (IAR-ARDE 2022) ss. 10–11 · Ankara · 05.10.2022–07.10.2022 · 05.10.2022

Özet

Çini bezeme, Türk-İslam sanatında iç ve dış mekânlarda kullanılmış ana

süs öğelerindendir. İslam coğrafyasında, İran’dan başlayarak Anadolu’dan

Balkanlara kadar çini süslemenin örneklerine rastlanmaktadır. Anadolu’ya

Selçuklarla giren çininin gelişiminin en olgun evresini Anadolu’daki atölyelerde

tamamladığı kabul edilmektedir. 12-13. yüzyıllarda Anadolu Selçuklu’da çok çeşitli

ve başarılı çini denemeleri ortaya konmuştur. Klasik Osmanlı’da, önceki teknikler

geliştirilerek bu tekniklere yenileri eklenmiş ve daha farklı görünüme kavuşan çini

bezmede yetkin örnekler verilmiştir Osmanlı merkez illerindeki çini örnekleri

üzerinden bu süreci izlemek mümkündür. Osmanlı dönemine ait en güzel çini

örnekleri, İznik, Bursa, Edirne, İstanbul gibi şehirlerde görülmektedir. Erken

Cumhuriyet dönemine gelindiğinde ise milli kimliği oluşturma yolundaki çabaların

mimarideki yansımaları, l. Milli Mimari olarak adlandırılan tarihselci-canlandırmacı

yaklaşımda kendini göstermiştir. Bu yaklaşımda daha çok Osmanlı ve Selçuklu

gibi daha önceki devirlere ait özellikle dini mimariden alınan mimari elemanlarbezemeler cephelerde kullanılmıştır. Vedat Tek, Mimar Kemaleddin, Mimar Ali

Talat Bey, Mimar Muzaffer Bey, Mihran Azaryan, Levon Nafilyan gibi dönemin

önde gelen mimarları tasarladıkları okul, iskele, han, mescit ve çeşitli kamu

yapılarında çini bezemeyi yoğun olarak kullanmışlardır. Böylece eski mimari

geleneklerin kısmi de olsa canlandırıldığı düşünülmüştür. Bu çalışmanın amacı;

Geç Osmanlı-Erken Cumhuriyet döneminde özellikle l. Milli Mimari akımı etkisiyle

şekillenmiş, İstanbul’daki bina cephelerinde kullanılan çini bezemenin mimari bir

değerlendirmesini yapmaktır. Hem Osmanlı hem Cumhuriyet döneminde önemli

mimari gelişmelerin merkezi olan İstanbul şehrinde, yapı üzerindeki çini

örneklerini incelemek çini sanatının tarihsel gelişimini anlamak açısından önemli

görülmüştür. Bu kapsamda İstanbul’dan seçilen yirmi adet yapı örneklerinin

güncel durumlarını da belgeleyen fotoğraflar çekilerek yapı cephelerindeki çini

süslemenin bir değerlendirilmesi yapılmıştır. Ayrıca ilgili literatür taranarak bu

konudaki görüşler üzerinden binaların cephelerinde kullanılan çini süslemenin

mimarlık tarihindeki yeri ve önemi tartışılmıştır. İstanbul’daki mimari örneklerde

görüldüğü gibi 20. yüzyıl başlarında canlandırmacı akımların etkisiyle çininin milli

11

karakteri kuvvetlendiren bir öğe olarak ele alındığı ve bu bağlamda da Türk-İslam

mimari bezeme özelliklerini/geleneklerini ana hatlarıyla devam ettirdiği

söylenebilir.

Anahtar Kelimeler: İstanbul, Geç Osmanlı-Erken Cumhuriyet, 20. yüzyıl başları,

l. Milli Mimari, Çini.

Sürdürülebilir Kalkınma Amaçları

SKA 12: Sorumlu Üretim ve Tüketim
SKA 15: Karasal Yaşam
SKA 16: Barış, Adalet ve Güçlü Kurumlar
SKA 17: Amaçlar için Ortaklıklar

Atıf için künye

Kızılelma, S., & Akar, M. (2022). USAGE OF TILE IN THE ISTANBUL BUILDING FACADES OF THE LATE OTTOMAN-EARLY REPUBLICAN PERIOD. 1. Uluslararası Mimarlık, Sanat ve Tasarım Sempozyumu (IAR-ARDE 2022), Ankara (ss. 10–11).

BibTeX

@inproceedings{kizilelma2022-171858,
  author = {Kızılelma, Sema and Akar, Miskine},
  title = {USAGE OF TILE IN THE ISTANBUL BUILDING FACADES OF THE LATE OTTOMAN-EARLY REPUBLICAN PERIOD},
  booktitle = {1. Uluslararası Mimarlık, Sanat ve Tasarım Sempozyumu (IAR-ARDE 2022)},
  address = {Ankara},
  year = {2022},
  pages = {10--11},
  url = {https://akademik.atauni.edu.tr/yayinlar/171858-usage-of-tile-in-the-istanbul-building-facades-of-the-late-ottoman-early}
}