ESKİ CAMİ, ÜÇ ŞEREFELİ CAMİ VE SELİMİYE CAMİİ MİMARİ ÖZELLİKLERİ VE DÖNEMSEL KARŞILAŞTIRMASI

Edirne (Andrinople), Devlet-i Aliyye-i Osmaniye’nin Rumeli’nde İstanbul’dan sonra ikinci şehri olmasının yanında aynı

adlı olan vilayetin ve ikinci orduyu hümayunun da merkezi

olması bakımından oldukça eski ve önemli bir tarihe sahiptir.

Şehrin adının ve tarihinin önemi şehrin imarına ve gelişimine

de birçok alanda katkı sunmuştur. Bu çalışma kapsamında şehre yapılan önemli mimari çalışmalardan camiler ve külliyeler

ele alınacaktır. Mimar Sinan’ın ustalık eserim dediği ve 1568-

1574 yılları arasında inşa ettiği Edirne Selimiye Camii başta

olmak üzere birçok cami ve külliye farklı dönemlerde inşa edilmiş ve çoğu günümüzde varlığını korumaktadır. Hepsinin birbirinden farklı değere sahip olduğu mimarisi zengin bu şehrin

dillerde ün yapmış bir tekerlemesinde,

“Eski Cami’nin yazısı, Üç Şerefeli’nin kapısı, Selimiye’nin

yapısı” şeklinde bir ifade yer almaktadır. Bu ifadeden anlaşılacağı üzere bu üç camiinin diğer camilerden farklı olan yanları

ve eşsiz değerleri ortaya konulmuştur.

Ulu Cami tipinin önemli örneklerinden birisi olan Eski Cami’nin, 1403 -1414 yılları arasında Yıldırım Bayezid Han’ın

oğlu Emir Süleyman tarafından inşasına başlanmış ve Çelebi

Sultan Mehmed tarafından yapımı tamamlanmıştır. Erken Dönem yapılarından birisi olan cami, Edirne’nin tam merkezinde

yer almakta ve Yıldırım Bayezid Camii’nden sonraki Edirne’nin en eski camisidir. Hacı Bayram Veli’nin ziyaret ettiği gün

ve vaaz verdiği kürsü de Eski Cami tarihinde önemli bir yere

sahiptir. Tekerlemede de var olduğu gibi, bu camiinin yazıları

oldukça sanatlı ve kıymetlidir.

Erken Dönem yapısı olarak geçen diğer yapı Üç Şerefeli

Cami olup, yapımı ile ilgili iki rivayet vardır. Birisi Yıldırım

Bayezid oğlu Musa Çelebi iken, bazı kaynaklarda II. Murad

tarafından yapıldığı rivayet edilmektedir. Klasik dönemi hazırlayan cami olarak bilinen yapı, adını üç şerefesine de ayrı

olarak çıkılabilen minaresinden almıştır. Üç Şerefeli Cami’nin

iki kemer içinde kavsaranın yer aldığı kapı, tekerlemede bahsedilen, en ilginç süslemeye sahip yapı kitabesidir.

Klasik Dönem yapısı olan ve Mimar Sinan’ın ustalık eserim

diye tanımladığı Selimiye Camii, tekerlemede bahsedilen üç

camiden sonuncusudur. 2012 yılında UNESCO Dünya Mirası

listesine giren Edirne Selimiye Camii ve külliyesinin fiziki ve

işlevsel bütünlüğünü meydana getiren camii, iç (revaklı) avlu,

dış avlu, medreseler, arasta, sıbyan mektebi, kütüphane ve Muvakkithane korunması gereken sit alanı içinde yer almaktadır.

Mekânların tümünün neredeyse tek kubbe altında toplandığı

ve bu sebeple de merkezi mekânın en iyi örneği olarak dünya

literatürüne girdiği bilinmektedir. Hiç birbirini görmeden üç şerefeye de çıkan üç ayrı merdiven de bu yapının önemli mimari

başarılarından birisidir.

Edirne şehrinin adıyla birlikte anılan bu üç tarihi camii,

tarihsel özelliklerine ek olarak mimari özellikleriyle beraber

ele alınmıştır. Yapıyı öne çıkaran yapım teknikleri ve yapılarda

meydana gelen dönemsel değişiklikler camii planları ana unsur

olmak üzere cephe ve kesitlerle de desteklenerek irdelenmiştir.

Her üç cami içinde çevresinde farklı dönemlerde eklenen ya da yıkılan, külliyeye dönüşmesinde etken olan mekânlar ele alınmış ve bunların benzer ve ortak yönleri üzerinde durulmuştur.

Tüm bu çalışmalar sonucunda Edirne şehrine mal olmuş

ve literatürde yazısı, kapısı ve yapısı şeklinde nitelendirmelerle

yer etmiş bu üç caminin önemi ortaya konulmaya çalışılmıştır.

Farklı dönemlere ev sahipliği yapan yapıların mimari yapımlarında dönemsel farklılıklar ortaya konulmuştur. Bu karşılaştırmalar sayesinde yapıların hem fiziksel hem de tarihsel

değişimleri mimari planlar üzerinden değerlendirilmiştir. Tekerlemelere konu olan ve farklı özellikleri ile Edirne’nin önemli

yapıları arasında yerini alan bu üç camii ve külliyesinin başta

Edirne şehri olmak üzere Türkiye’nin kültürel mirası olarak

her daim korunmasının ve bu bilincin gelecek nesillere aktarılmasının bilincinde olunması gerektiği de ortaya konulan önemli çıkarımlar arasındadır.

Anahtar Sözcükler: Edirne Camii ve Külliyesi, Yapısal

Değişimler, Mimari Özellikler, Dönemsel Karşılaştırma.