TOPLUMSAL CİNSİYETİN SÖYLEM ve PRATİK ARAYÜZÜNDE MEKÂNSAL YANSIMALARI: ERZURUM KAHVEHANELERİNDE KADIN ALGISI VE DENEYİMİ

Özet

Şehirleşme ile oluşan mahalle kültürünün bir ürünü olan ve iletişim ihtiyacının doğal bir sonucu olarak görülen kahvehaneler, kendilerine özgü işlev ve tasarımlarıyla geçmişten günümüze kadar varlığını sürdürmektedir. Kullanılmaya başlandığı ilk dönemlerinde seçkin insanların, devlet bürokratçılarının ve farklı meslek mensuplarının uğrak yeri olan kahvehaneler zamanla toplum içerisindeki tüm erkekler için odak noktası haline gelmeye başlamıştır. Diğer taraftan bu erkek egemen mekânların özellikle sokak, meydan ve yeşil alan gibi geleneksel kamusal mekânlara taşması diğer kent kullanıcıları nezdinde dışlanma duygusu, kısıtlanmış mekânsal deneyim ve güvenlik kaygıları gibi olumsuz sonuçlar doğurabilmektedir. Bu çalışma kapsamında, kentsel yaşamın önemli sosyo-kültürel buluşma noktalarından biri olan kahvehanelerin kent ve kentliyle kurduğu karşılıklı ilişki, Erzurum kenti özelinde ele alınacaktır. Çalışmada, foto dökümantasyon, kısa film çalışması ve anket uygulaması aracılığıyla elde edilen veriler, gözlemler ve bulgular sunulacaktır. Araştırma bulguları, kahvehanedeki kadın algısına dair müşteri ve çalışan rolleri arasında ayrışma olduğunu göstermektedir. Ayrıca kahvehane kullanıcılarının kadınların kahvehanelerin potansiyel müşterisi olmasına ilişkin olumlu beyanlarının oranına karşılık kadın bireylerin gündelik pratiklerde karşılaştıkları dışlayıcı tutumlar arasında bir tutarsızlık olduğu görülmektedir. Bu çerçevede kahvehaneler, kentsel yaşamın önemli sosyo-kültürel buluşma mekânları olmanın yanı sıra, toplumsal cinsiyet eşitsizliklerinin yeniden üretildiği mekânsal pratikler olarak varlığını sürdürmektedir.

Anahtar Sözcükler: Kahvehane, Toplumsal Cinsiyet, Mekânsal Dışlanma, Kadın Algısı, Mekânsal Pratikler.