Terminal Caddesi'nden Kafeler Caddesi'ne: Erzurum'da Öğrencileştirme Süreci

Üniversiteler; Anadolu kentlerinin yaşadığı fiziksel, sosyal, ekonomik ve kültürel dönüşümün

en önemli yapı taşlarından birisi olmuştur. Cumhuriyet sonrası dönemde kurulan üniversiteler,

kuruldukları kentleri, içinde konumlandıkları bölge içerisinde çekim merkezi haline

getirmiştir. Türkiye’nin kuruluş tarihi olarak yedinci (1957), bünyesinde barındırdığı öğrenci

sayısı olarak dokuzuncu (2017-2018 öğretim yılı verilerine göre 69.222 örgün eğitim alan

öğrenciye sahip) üniversitesi olan Atatürk Üniversitesi de, kuruluşundan itibaren benzer bir

işleve sahip olmuştur. 1950’lerde Amerikalı bilim insanlarının destekleriyle kurulan ve

“girişimci üniversite modeli” olarak tanımlanan bölge üniversitelerinin ilk örneği olan Atatürk

Üniversitesi, Erzurum’un kentsel gelişimine yön vermiş ve Türkiye’nin her bölgesinden

öğrenciyi kendisine çekmiştir (Timur, 2000:351-353,366). 2010 yılında kurulan ve bölgedeki

ilk ve tek teknik üniversite olan Erzurum Teknik Üniversitesi de Erzurum’un öğrenci kenti

kimliğini güçlendirmektedir.

Öğrencileştirme, kentin belli bölgelerinin öğrencilerin hakimiyetine geçmesi ve onların

tercihleri doğrultusunda şekillenmesi süreci olarak tarif edilebilir. Öğrencilerin bir bölgeyi

tercih etmelerinin arkasındaki öncelikli motivasyon ulaşım maliyetinin ve süresinin en aza

indirilmesidir. Kültür ve eğlence mekanlarına yakın olmak ve öğrenci kimliği ile uyumlu bir

yaşam tarzını sürdürülebilme imkanları da öğrencilerin yer seçim kararlarında önemli rol

oynarlar (Smith, 2005: 85). Üniversite-kent ilişkisi üzerine yapılan araştırmalarda öne çıkan

konulardan biri yerel sakinler ile öğrenciler arasında yaşanan ve süreç ilerledikçe artan

ayrışma ve çatışmalardır (Allinson, 2006; Hubbard, 2008; He, 2014). Yapılı çevrenin

öğrencilerin ihtiyaçları ve talepleri doğrultusunda şekillenmeye başlaması ve öğrencilerin

hayat tarzı ile yerel sakinlerinki arasındaki uyumsuzluklar aradaki gerilimin ana hatlarını

oluşturmaktadır. Diğer taraftan öğrencilerin varlığı ile oluşan talebin yerel ekonomiye

katkıları ve konut piyasasına kattığı değerler yerel sakinlerin öğrencileştirme sürecine

itirazlarını yumuşatır.

Çalışma alanı olarak seçilen ve Atatürk Üniversitesi Kampüsü ile Erzurum Teknik

Üniversitesi Kampüsü arasında konumlanan Terminal Caddesi son on yıllık dönemde,

özellikle 2012 yılında otogarın şehir dışına taşınması ile hızlı bir dönüşüm sürecine girmiştir.

Terminal Caddesi ve çevresinde toplu konut inşaatları hız kazanmış, taşınan otogarın yerine

bölgenin en büyük alışveriş merkezi inşa edilmiş, tüm kente hizmet edecek bir botanik bahçe

ve yeni bir üniversite açılmıştır. Erzurum’un orta ve üst gelirli ailelerinin yaşadığı ve mahalle

kültürüne sahip olan Terminal Caddesi, günümüzde yaşamış olduğu değişim ile öğrenci ve

akademisyenlerin yoğun olarak yaşadığı bir mekan haline gelerek, bu kesimin talepleri

doğrultusunda şekillenmiştir. Yapılan bu yeni yatırımların ardından Terminal Caddesi kentin

kültürel merkezi haline gelmiş, Cadde özellikle dışarıdan gelen öğrenciler arasında “Kafeler

Caddesi” olarak adlandırılmaya başlamıştır. Ancak bu durum geleneksel bir yaşam tarzını

benimsemiş yerel sakinler ile öğrenci grupları arasında çeşitli gerilim hatlarının oluşmasına

neden olmuştur.

Çalışma kapsamında Erzurum’daki iki üniversitenin arasında konumlanmış Terminal

Caddesi’nde 2010 sonrası yaşanan öğrenci merkezli dönüşüm süreci, sürece etki eden ve

süreçten etkilenen farklı aktörler (yerel halk, öğrenciler, eski/yeni esnaf, yatırımcı, merkezi

hükümet/belediye) arası ilişkiler üzerinden analiz edilecektir. Çalışmanın veri kaynağını

alanda yapılan tespitler, sürecin aktörleriyle yapılan derinlemesine görüşmeler ve ikincil

kaynaklardan (gazete haberleri, istatistiksel veriler) elde edilen veriler oluşturmaktadır.