KENTSEL BİYOÇEŞİTLİLİĞİNİN ÖLÇÜLMESİ VE PLANLAMAYA ENTEGRASYONU: KENT BİYOÇEŞİTLİLİK İNDEKSİ TEMELLİ BİR ÇERÇEVE
Özet
Kentsel biyoçeşitliliğin nicel olarak izlenmesi ve planlama süreçlerine kurumsal düzeyde
aktarılması; parçalanma, geçirimsizleşme, kentsel ısı adası ve bozulan hidrolojik düzen gibi
baskılar karşısında stratejik bir gerekliliktir. Kent Biyoçeşitlilik İndeksi (KBİ), kentlerin kendi
taban çizgileri üzerinden ilerlemelerini ölçmeye, karşılaştırmaya ve düzenli aralıklarla
raporlamaya olanak veren; yerel biyoçeşitlilik, ekosistem hizmetleri ve yönetişim–yönetim
eksenlerinden oluşan bütüncül bir çerçeve sunar. Bu çalışma, KBİ’nin kavramsal bileşenlerini
kent planlama söylemi, ekolojik dirençlilik yaklaşımı ve yeşil-mavi altyapı düşüncesi ile
uyumlu biçimde tanımlamakta; göstergelerin politika ve tasarım kararlarına nasıl tercüme
edilebileceğini sistematik olarak açıklamaktadır. Bildirinin amacı, planlamacılar ve karar
vericiler için uygulanabilir ve aktarılabilir bir sentez ortaya koymaktır.
Kavramsal eşleştirme üç düzlemde ele alınmaktadır. İlk olarak yerel biyoçeşitlilik göstergeleri;
doğal ve yarı-doğal alan payı, ağ temelli bağlantısallık ve ekolojik koridor sürekliliği üzerinden
koruma ve restorasyon önceliklerinin mekânsal olarak belirlenmesine hizmet eder. İkinci olarak
ekosistem hizmetleri; park erişilebilirliği, taşkın riskini azaltmaya yönelik geçirimsizlik
yönetimi ve mikroiklim düzenleme gibi ölçülebilir standartlara dönüştürülerek kentsel esenliğe
doğrudan katkı sağlar; kentsel tarım, gıda dayanıklılığını güçlendirir. Üçüncü olarak
yönetişim–yönetim ekseni; bütçe, kurumsal kapasite, yerel biyoçeşitlilik stratejileri, paydaş
katılımı ve vatandaş bilimi programları aracılığıyla üç ile beş yıllık izleme ve raporlama
çevrimini kurumsallaştırır. KBİ, ekolojik dirençlilik çerçevesiyle uyumludur. Bağlantısallık ölçütlerinin yeşil-mavi altyapı
kararlarına entegrasyonu, ekolojik ağların sürekliliğini güçlendirir, ısı adası etkisini azaltır ve
sel yönetimini rasyonelleştirir. Park erişimi ve ekosistem hizmetlerinin mekânsal eşitlik
boyutuyla birlikte ele alınması, kırılgan mahallelerde doğa-temelli müdahalelerin adil ve
hedefli biçimde konumlandırılmasını sağlar. Sonuç olarak KBİ; nazım ve uygulama imar planı
notları, ekolojik koridor hükümleri ve yeşil-mavi altyapı standartlarıyla eşleştirildiğinde, doğa
pozitif kentsel dönüşüm için ölçülebilir, yönetilebilir ve tekrarlanabilir bir yol haritası sunar..
Atıf için künye
Karahan, A., Sezen Yavuz, I., & Karahan, F. (2025). KENTSEL BİYOÇEŞİTLİLİĞİNİN ÖLÇÜLMESİ VE PLANLAMAYA ENTEGRASYONU: KENT BİYOÇEŞİTLİLİK İNDEKSİ TEMELLİ BİR ÇERÇEVE. ERZURUM 2nd INTERNATIONAL CONFERENCE ON APPLIED SCIENCES, Erzurum (ss. 124–138).
BibTeX
@inproceedings{karahan2025-165418,
author = {Karahan, Ayşe and Sezen Yavuz, Işık and Karahan, Faris},
title = {KENTSEL BİYOÇEŞİTLİLİĞİNİN ÖLÇÜLMESİ VE PLANLAMAYA ENTEGRASYONU: KENT BİYOÇEŞİTLİLİK İNDEKSİ TEMELLİ BİR ÇERÇEVE},
booktitle = {ERZURUM 2nd INTERNATIONAL CONFERENCE ON APPLIED SCIENCES},
address = {Erzurum},
year = {2025},
pages = {124--138},
url = {https://akademik.atauni.edu.tr/yayinlar/165418-kentsel-biyocesitliliginin-olculmesi-ve-planlamaya-entegrasyonu-kent}
}