Epikuros’un Ahlak Felsefesinde Mutluluğun İnşası: Haz, Acı Ve Korkular

M.Ö. 341 yılında Yunan Sisam adasında doğan Epikuros, Platoncu görüşe

sahip olan Pamphilus’tan felsefe dersleri alır. Ayrıca Nausiphanes’ten de

hayatın gayesi olan “kaygısızlık” da dahil olmak üzere Demokritos’un

felsefesini öğrenir. M.Ö. 306 yılında ise Atina’da Bahçe olarak tanınan bir

felsefe okulu açar. Eski Yunan ve Roma’da bulunan Epikurosçu komünler onun bu

felsefe okulunu model alırlar. Epikuros’un felsefesi yaşadığı dönem içerisinde

hızlı bir şekilde yayılır ve ölümüyle birlikte de aynı şekilde varlığını

sürdürmeye devam eder (Bowdon, 2018; 113). Bu okul diğer alışılagelen

okullardan farklı olarak kadınlara ve kölelere de açık bir okuldur. Öyle ki

Epikuros kadınların konuşmalara katılmalarına ve Bahçe’de kendi klanları ile

birlikte kalmalarına müsaade eden ilk filozoftur (Perker, 2021; 23). Bahçe adı

verilen bu okulun girişinde ise Stoa filozofu Seneca’nın aktardığına göre “ey

yabancı, aramıza hoş geldin: Buradaki en büyük amacımız mutlu olmaktır”

(Perker, 2021; 12) diye yazmaktadır. Atina'da kendisine büyük ün sağlayan ve

birçok öğrencisinin de etrafında toplanmasına neden olan bu okulun adı Epikuros’un,

satın aldığı çitlerle çevirdiği bir bahçe içinde kurmasından ötürü kepos

(bahçe) olarak anılır. Okulunda tesis ettiği bir dostlar topluluğu ile beraber

siyasi ve sosyal olaylardan uzak kalarak, gösterişsiz bir hayat süren Epikuros M.

Ö. 271 yılında ölür (Ağaoğulları, 1989; 271). Yeni bir insan ve dünya inşa etmek isteyen Epikuros, kendine ait olan

dünyayı, kapalı bir topluluğun (bahçe) sınırları içerisinde somutlaştırmaya

çalışır. Epikuros’un günümüze ulaşan pek fazla yazılı eseri bulunmamaktadır. Onun

düşüncelerini daha çok arkadaşlarına yazmış olduğu mektuplarda ve çeşitli meselelerde

yapmış olduğu araştırmaların derlenip toplandığı eserlerde bulmaktayız (Wilson,

2015:6). Epikuros Eski Stoalılar ile aynı dönemde yaşamış ve bazı meselelerde

onlara karşı bazılarında ise onlarla benzer felsefe ortaya koymuştur. Epikuros

hayatı boyunca insanın iç huzuruna ve onun düşünce özgürlüğüne yönelik bir

yaşam felsefesi oluşturma çabası içinde olmuştur. O bu felsefesini sadece

teorik olarak ortaya koymakla yetinmeyip aynı zamanda uygulamalı olarak da

gerçekleştirmek istemiştir. İnsanı tek başına bir değer olarak görmesi, insanın

her koşulda kendisine yetebileceğini ve yine kendisini mutlu edebilecek güce

sahip olduğunu savunması Epikuros’un temel felsefesi olmuştur (Özden ve Elmalı,

2017; 175-176). Ünlü filozof Platon iyi bir yaşantının hazla hiçbir koşulda

alakalı olmadığını savunurken öğrencisi olan Aristoteles ise onun bu görüşünü

yumuşatarak hazzın şu ya da bu şekilde mutluluğun elde edilmesinde bir payının

bulunduğunu kabul eder. Fakat Epikuros onlarla aynı fikirde değildir. O

içerisinde bulunduğumuz anı vurgulayan bir felsefe savunucusudur (Türkeri,

2019; 33). Epikuros bilgi anlayışı açısından duyumcu, varlık anlayışı açısından

atomcu ve ahlak anlayışı açısından ise hazcı bir görüş geliştirmiştir.

Epikuros’un felsefesine baktığımızda ise ahlakın ön plana çıktığı görülür

(Cevizci, 1999; 306). Epikuros, Leukkipos ve Demokritos öncülüğünde kurulan

atomcu varlık görüşünü savunur. Gerçekte var olan şeylerin atomlar ve boşluk

olduğunu ifade eden Epikuros’un görüşleri Demokritos’un ortaya koyduğu

açıklamalardan farklıdır. Öyle ki o, insana seçme hürriyeti ve istenç kapısı

aralamak için determinist bir alem görüşü ortaya koymaya yanaşmamıştır (Epiküros,

2014; 5-7). Nitekim Epikuros’un ortaya koyduğu sapma teorisi onun insanın

özgürlüğünün ve mutluluğunun inşasının önündeki en büyük engel olarak gördüğü

korkuları da boş ve gereksiz kılmıştır.