John Stuart Mill: Adalet Karşısında Fayda İlkesine Yüklenen Üstünlük

1806 yılında Londra’da doğan ve 1873 yılında Fransa’nın Avignon kentinde ölen John

Stuart Mill, 19. yy İngiltere’sinin en etkili entelektüelleri arasında yer almıştır. Hayatı boyunca

okula gitmemesine rağmen, babasından almış olduğu eğitimi sayesinde (Çağla, 2007: 12) çok genç

yaşlardan itibaren döneminin ünlü İngiliz entelektüelleri arasında kendisine önemli bir yer

edinmiştir. Bu sayede birçok ünlü entelektüelle birlikte çalışma ve fikir alışverişinde bulunma

fırsatına da sahip olmuştur. Bu şekilde Mill, hem onları etkilemiş hem de bu ünlü entelektüellerden

etkilenmiştir. Babası J. Mill tarafından yararcı anlayış ekseninde yetiştirilen Mill, üç yaşındayken

Eski Grekçeyi, sekiz yaşındayken de Latinceyi öğrenmiştir. Ayrıca on iki yaşında iktisat, mantık

ve matematikle ilgilenmiş ve on sekiz yaşında ise India House’da yazar olarak çalışmaya

başlamıştır (Çaha, 2009: 11). Mill, çok küçük yaşlarda babası James Mill vasıtasıyla Bentham’ın

düşünceleriyle tanışmış ve Benthamcı düşünceler onun entelektüel yaşamında oldukça etkili

olmuştur. 19. yüzyıl İngiliz düşünürlerinden olan Mill, felsefede yararcılık kuramının temsilcileri

arasında yer almaktadır. 18. yüzyıl İngilteresinde var olan görüşleri 19. yüzyıla bağlayan yolda bir

köprü konumunda olan ve aynı zamanda Bentham’ın da akademik anlamda mirasçısı olan Mill,

devralmış olduğu yararcılığı tüm yönleriyle derinleştirmeye çaba göstermiştir. Yararcılık,

Bentham ve Mill ile ilişkilidir. Bu iki isimden sonra kendisini yararcı olarak tanıtan pek çok ahlak

filozofu, hukuk filozofu ve ekonomi teorisyeni gelmiştir.

Mill, yararcılık ekolünün en öndeki düşünürlerinden biri olmasına ve yararcılıkla ilgi

düşüncelerinde Bentham’dan çok fazla etkilenmesine rağmen, Bentham’ın faydacı etik anlayışına

çok sert eleştiriler getirmektedir. Mill’e göre, Bentham’ın faydacı anlayışı, psikolojik ve sosyolojik

bakımdan yeterli netliğe sahip değildir. Çünkü, hazların bireyin tecrübelerinden bağımsız bir

şekilde ele alınması, manevi hazların bir kenara bırakılarak sadece maddi hazların üzerinde

yoğunlaşılması ve çoğunluğun haz ve faydasının karşısında bireyin haz ve faydasının yok

sayılması doğru değildir (Çaha, 2009: 13-23).