Yunus Emre Divanında Söz Edimleri

Börekçi, Muhsine

Bildiri Tam Metin Bildiri Uluslararası 2021

Yunus Emre Divanında Söz Edimleri

YUNUS EMRE VE DÜNDEN BUGÜNE TÜRKÇE SEMPOZYUMU ss. 46–57 · Erzurum · 10.06.2021 · 10.06.2021

Özet

Dilin temel işlevini “iletişim”e indirgeyen geleneksel anlayış yazı dilinin kurallarını açıklayan dil bilgisi incelemelerinin yanı sıra edebi eserleri de içerik ve estetik nitelik açısından değerlendiren çalışmalara yönelmiştir. Oysa dil bir iletişim aracı olmasından çok bir düşünce üretme alanıdır. Dilin toplumsal niteliğine karşılık kullanım boyutunda bireyin yaratıcılığına olanak sağlayan sonsuz sayıdaki “söz” iletişim dışında birey için bir varlık alanı olarak somutlaşır. Birey dil içinde sözünü yaratarak kimlik içinde kişiliğini oluşturur. Konuşan kişi sözünü oluşturmakla kalmaz bir şey de yapar. Yunus Emre’nin şiir dili ile kurguladığı sözceler gündelik dil özelliklerinden çok yazınsal söylem niteliği taşır. Bu nedenle Divan’da ağırlıklı olarak genellikle düz söz ediminin gerçekleştiği söylenebilir. Ancak her türlü iletişimin bir edime yönelik olduğu gerçeğinden yola çıkılarak yazınsal metinlerin de söz edimleri açısından incelenebileceği düşünülebilir. Ayrıca yazınsal söylem de çok farklı özellikler taşımasına rağmen gündelik dili de içerir. Özellikle Yunus Emre şiirlerindeki etkisöz işlevinin yeni bir insan / dünya tasarımı olarak okunması mümkündür. Bu edimlerin değerlendirilmesinin Divan’ın işlevsel (pragmatik) anlamına ulaşılması bakımından önemlidir.

Bu çalışmada Y unus Emre Divanı’ndaki söz edimlerinin, söylemin işlevsel anlamı bakımından değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Bu betimsel çalışmada veri toplama aracı olarak Divan’dan rastgele seçilen bir bütünce kullanılmış; Searle tarafından tespit edilen söz edimleri Divan’daki işlevleri açısından değerlendirilmiştir.

Anahtar Sözcükler: Dilin İşlevleri, Gündelik Dil, Söz Edimleri, Yunus Emre Divanı.

Atıf için künye

Börekçi, M. (2021). Yunus Emre Divanında Söz Edimleri. YUNUS EMRE VE DÜNDEN BUGÜNE TÜRKÇE SEMPOZYUMU, Erzurum (ss. 46–57).

BibTeX

@inproceedings{borekci2021-156971,
  author = {Börekçi, Muhsine},
  title = {Yunus Emre Divanında Söz Edimleri},
  booktitle = {YUNUS EMRE VE DÜNDEN BUGÜNE TÜRKÇE SEMPOZYUMU},
  address = {Erzurum},
  year = {2021},
  pages = {46--57},
  url = {https://akademik.atauni.edu.tr/yayinlar/156971-yunus-emre-divaninda-soz-edimleri}
}