SOSYAL MEDYADA ÜÇÜNCÜ ŞAHIS ETKİSİ; COVİD 19’A MARUZ KALMA VE MEDYA OKURYAZARLIĞININ ROLÜ

Özet: Dijital

dünyanın olanaklarının artması ile birlikte medya kavramı da zaman ve mekân

sınırlamalarının ötesinde insanlığa yeni bir boyut kazandırmıştır. Bu

boyutlardan en önemlisi sosyal medya kavramı olmuştur. Geleneksel kitle iletişim

araçlarından farklı olarak sosyal medya kullanımı hızla genişleyen bir etki

alanı yaratmaktadır. Özellikle dünyanın son on yılında etkisini hissettiren

sosyal medya bireylerin haber alma alışkanlıklarında önemli bir pay kazanmış, etkileri

anlamında da farklı soruları akla getirmiştir. Medyanın etkileri konusunda her

bireyin söz konusu etkilere karşı korunması gerekliliği de bu on yılda

farklılaşmaya başlamıştır. Birilerine göre okuryazarlık becerileri fazlaca

gelişmeyen bireyler için sosyal medya bir manipülasyon aracı olarak işlev

görmekte. Medyanın etkilerinin kuramsal bir bağlama oturmasında öncülük

edenlerden biri olan Davison (1983), kitle iletişim araçlarının etkisini

değerlendiren bireylerin, medyanın ben (birinci kişi) üzerindeki etkisinin az

olduğunu fakat diğerleri (üçüncü şahıslar) üzerinde daha fazla etkiye sahip

olduğunu düşündüklerini söylemiştir. Yani medyadan gelen mesajların birinci

kişi (ben) üzerinde büyük bir etkisinin olmayacağına ama üçüncü kişiler

üzerinde bu etkilerin olacağına inanmaktadırlar. Daha sonra yapılan birçok çalışmada

üçüncü şahıs etkisi olarak adlandırılan bu kuram denenmiş ve popülerliğini

devam ettirmiştir. Üçüncü şahıs etkisi, medyanın kendimiz üzerindeki etkisini

görmezden gelmeyi kolaylaştırır. Onlara göre sadece diğer insanlar etkilenir!

Medya okuryazarı insanlar sadece durumun böyle olmadığını bilirler, öyle olsa

bile, hepimiz insanların kitle iletişiminden etkilendiği bir dünyada yaşıyoruz.

Bireyler kendilerini diğerlerinden daha bilgili, daha akıllı ve daha deneyimli

oldukları ve yaşamları üzerinde daha fazla kontrol algıladıklarını düşünürler.

Diğer bireyler ise kendilerini medyanın etkilerine karşı koruyamamaktalar çünkü

medyanın risklerine karşı savunmasızdırlar. Üçüncü kişi etkisi de bu varsayıma

dayanmaktadır. Dahası, başkalarının istenmeyen medya mesajlarına karşı daha

savunmasız olduğu algısı, iyimserlik önyargısı veya insanların olumsuz

olaylarla ilgili gerçekçi olmayan inanç ve algılara katılma eğilimiyle ilişkili

olabilir ve bu da onların deneyimleme konusunda diğerlerinden daha az risk

altında olduklarına inanmalarına yol açabilir. Bu çalışmanın amacı, sosyal

medyada öne çıkan bir halk sağlığı sorunu olan Covid19 pandemisi için üçüncü

kişi etkisinin ortaya çıkıp çıkmadığını incelemektir. 2020 yılının başlarında

Çin’de başlayan ve tüm dünyada pandemi haline gelen Covid 19 bulaşıcı hastalığı

üzerinden salgın haberlerinin etkilerinin bireyleri nasıl etkilediği, üçüncü

kişi etkisinin rolünü ve bu etkileri değerlendirmede medya okuryazarlığı rolünün

incelenmesi düşünülmüştür. Bireylerin pandemi sorununu ve bu sorunun risk ve

tehlikelerini zaten bildiklerini, ancak başkalarının farkında olmayabileceğini,

bunun sebebinin de medya konusunda bilinçsiz bireylerin toplumda olduğunu

birincil kişiler üzerinden araştırılması planlanmıştır. Üçüncü kişi etkisini

ortaya koyabilmek amacıyla sosyal medyadan haber elde etme pratikleri ve

pandemi riskleri ilgili 8 maddelik bir anket planlanmıştır. Ayrıca demografik

bilgilerin yanı sıra genel olarak İnternet kullanımlarının kapsamı ve özellikle

sosyal medya araçlarının kullanımı, genel olarak İnternet yeterlilikleri ve

özellikle de sosyal medya yeterlilikleriyle ilgili sorular bulunmaktadır.<o:p></o:p>