İletişim ve Etik

Yunanca ethos sözcüğünden Türkçe'ye geçen etik kavramı, bireysel veya

kolektif nitelikli her tür davranışı yargılayan ilkedir. Etik, normatif nitelikli bir

kavram olarak, aynı zamanda olan ile olması gereken arasındaki ilişkiyi

sorgulayan “ahlak felsefesi” anlamına da gelir. Etik, insan davranışlarını

ahlaki koşullar içinde araştırmayı amaçlaması bakımından da kısaca “Ahlak

Bilimi” olarak tarif edilebilir.

Özet

•Etik ve Ahlak

•Etik ve ahlak kavramları arasında farklılıklar vardır. Bireyin toplumda hazır

bulduğu yerleşik kuralları ahlak kuralları olarak tanımlarken; etik,

profesyonel bir mesleği icra eden kişilerin uyması gereken ilkeleri tamamıdır.

İletişimle ilgili meslekler açısından etik kavramı genel olarak iki alt alana

ayrılarak incelenir: Normatif Etik ve Normatif Olmayan Etik. Normatif etik;

erdem etik, deontolojik etik ve teleolojik etik yaklaşım olmak üzere üçe

ayrılırken; normatif olmayan etik yaklaşımlar; betimleyicilik ve meta etikten

oluşur. Teleolojik etik davranışın sonuçlarıla ilgilenirken; deontolojik etik

nedenleri ve amacıyla ilgilenir. Teleolojik etik, davranışın sonuçlarının

ürettiği haz ve yarara odaklanırken; deontolojik etik için önemli olan,

davranışın iyiyi ve adaleti amaçlamasıdır.

•Meslek Etiği

•Meslek etiği, genel anlamda belli bir iş kolunda emeğini satan insanların

uymakla yükümlü olduğu kurallar bütünüdür. Zaman zaman iş ahlakı veya

çalışma ahlakı kavramlarıyla da ifade edilen meslek etiği, karşılığını

"deontoloji" kavramında bulur. Deontoloji kısaca, "meslek ahlakı", "ödev

bilgisi" anlamlarını taşır.

•İletişimle ilgili mesleklerin etiğinin genel adı "İletişi Etiği" dir. İletişimle ilgili

meslekler dendiğinde şunlar akla gelir: Gazetecilik, internet gazeteciliği,

reklamcılık, halkla ilişkiler, radyo televizyon yayıncılığı, uydu yayıncılığı vs...

•Yeni Medya ve Etik

•Gazetecilik etiğinin incelendiğinde haber kaynaklarıyla olan ilişkilerden çek

defteri gazeteciliğine, para ile haber ve söyleşi yayınlatma anlamına gelen

"Zakazuka" uygulamasından bedava gezilere ve nefret söylemine kadar

birçok konuyu hükme bağladığı görülmektedir... TV etiği ise, görüntü

manipülasyonu, hız ve canlı yayından kaynaklaklanan etik sorunlar başta

olmak üzere, trajik görüntülerin yarattığı ihtilaflara kadar geniş bir alanla ilgi

duyulması gereken etik ilkeleri ortaya koymayı amaçlar. Endüstrileşmeyle

birlikte ivme kazanan reklamcılık, halkla ilişkiler ve yeni medya yayıncılık

biçimleri de özel hayatın gizliliğinin ihlali, kişi hak ve özgürlüklerinin

korunması, intihal, haksız rekabet, dijital gözetleme, veri madenciliği,

internet trollüğü vb. olguların yol açtığı etik ihlal alanlarıyla ilgili doğru

davranış kurallarını oluşturmayı ilke edinir.

•Yeni medya söz konusu olduğunda, dijital teknolojinin sağladığı avantajlar

ağırlıklı olarak ön plana çıkmaktadır. Bunlar: etkileşimsellik, hızlılık,

eşzamanlılık, hipermetinsellik, multimedya (çoklu ortamlar) ve kullanıcı

türevli üretim ve yayım. Yeni medya, gerek içerik üretiminin fazlalığı ve

çeşitliliği, gerekse kullanıcı yoğunluğu bakımından geleneksel medya

biçimleriyle kıyaslanamayacak ölçüde dinamik bir nitelik arz etmektedir.

Sanal uzayın sınırlarının genişliği, kullanıcı sayısının fazlalığı, içerik üretiminin

hızlılığı ve en önemlisi de artık kullanıcıların içerik üzerinde kontrol

sağlayabilmeleri, vb. faktörler yeni medya ortamlarının denetim zorluğunu

da beraberinde getirmektedir. Sanal uzayda karşımıza çıkan belli başlı etik

ihlal alanları şunlardır: Özel Yaşamın Gizliliğinin İhlali, Veri Madenciliği

Olgusu, Nefret Söylemi Sorunu, İnternet Trollüllüğü, İntihal (İçeriğin İzinsiz

Kullanımı), Haber-Veri Ayrımının Ortadan Kalkması Hızdan Kaynaklanan Etik

Sorunlar, Dijital Gözetim Olgusu