Dijimodern Çağda Hakikat, Sonrası ve Kamu Yararı

Hakikat sonrası evreye

bir dizi patafizik olgunun kapısını aralayan olağanüstü hâl, istisna hali, postmodernizm,

simülasyon teorisi, dijital gerçeklik ve olgu/kanaat eşitlemesi gibi saptamalarla

girdiğimizi düşünüyorum. İlkinde normun geçici süreliğine askıya alınışıyla

birlikte yeni bir resmi hakikat üretimi ve nesnel gerçekliğin bastırılışı; ikincisinde

norm ile ihlalin üst üste binmesi ve sonrasında oluşan yasasızlık bölgesinin zamanla

düzen algımızı değiştirmesi; üçüncüsünde hızlı enformasyon üretimi ve akışıyla

birlikte gerçeklik duygusunun ve hakikate ilişkin deneyim alanının tedricen

yitirilmesi; sonuncusunda ise beşeri deneyimin kümülatif niteliğinin dijital

veriler içine hapsedilişi söz konusu. Bu gelişmelere bir de insan

irrasyonelitesi ve kökleşmiş bilişsel önyargıları eklemek gerek kuşkusuz. Bu

bağlamda gerçekleştirilen Asch ve Festinger deneyleri, doğrulama sapması ve

güdülenmiş akıl yürütme teoremleri, tekrarın neden olduğu yıkıcı etkiler (öyle

ki, dijital medya haberciliğinde bugün artık tekrar, doğrulamanın yerini almış

durumdadır), kaynak amnezisi, korku temelli amigdala vb. kavramlar ise mevzunun

diğer bileşenleri (McIntyre, 2019: 52-70). Bilindiği üzere, hakikat sonrası kavramı

Ralph Keyes tarafından takdim edildiği biçimiyle “dürüstlüğün hiçleştiği bir

dönemin ürünü” (2017:34-37). Keyes’e göre, hakikatin temeli, sadakat ve

bağlılıktan geçiyordu ve toplumları günümüze getiren bu bağlılık olgusu aynı

zamanda onların dürüstlüğünün de bir göstergesiydi (Keyes, 2017:35-45). O halde

meselenin bir de etik boyutu var, daha doğrusu beşeri ilişki etiğini baltalayıp

dürüstlüğü değersizleştirerek yalan söylemeyi genel geçer bir norm haline

getiren bir yönü. Bu çaba, nesnel veya sosyal gerçekliğin çarpıtılmasıyla da

sınırlı değil sadece, bizzat olgunun kendisini yeniden üretme gayretiyle

ilgili. Keyes’e göre, artık böylesi bir dürüstlükten yoksun olduğumuza göre, “sürdürülebilir

yalanların kabul edilebilir bir stratejiye dönüştürüldüğü” hakikat sonrası bir

çağın da eşiğine gelmiş bulunmaktayız. Gerçekten de öyle; McDonalds’ın obezite

karşıtı kampanyalar düzenleyebildiği, diktatörlerin muhaliflerini faşist

olmakla itham ettiği, özel şirketlerin kamu sorumluluğu alabildiği tersine

dönmüş bir simülakrumlar evreni şekillenmekte (Gilloch vd., 2018:184-185). (...) <o:p></o:p>Sosyal medyanın duygusal

tepkileri besleyip biçimlendiren ve bazen de somut hedeflere yönlendiren etkisi

de, hakikat sonrası tartışmalarına ciddi biçimde cephane sundu. Bilhassa da

sosyal medyada arzunun bilgiyi alt etmeye dayalı işleyişi, her duruma uygun

emojiler, aşırı ajitatif ve duygulanım yüklü –çoğu görsel- içerikler ve

dolayısıyla iletişimsel dildeki daralmayla birlikte, rasyonel düşünme ve muhakeme

etmeyi köreltici etkenler olarak belirdi. Dominic Pettman’ın veciz saptamasıyla

söylenirse, şayet “bir aramada çıkmazsanız bizatihi gerçekliğinizin

sorgulanıyor oluşu” (2018: 87) bile başlı başına bir gerçeklik skandalı olsa

gerektir. Bu yazıda, kısaca hakikat sonrası tartışmasına farklı bağlamlarda ve

düzeylerde kaynaklık eden tüm bu medyatik ve sosyolojik terminoloji, dijital

kültür, yeni medya ve kamu yararı kavramları odağında tartışmaya açılmaya

çalışılacaktır.

<o:p></o:p>