Yaban Bilinç ya da Lefebvre’e Göre Gündelik Hayat

Gündelik hayat konusu sosyoloji literatürüne Birinci Büyük Savaş

sonrasında, 1920’li yıllarla birlikte girmiştir. Yani ilk modern sosyolojik

düşünce ve tahayyüllerin tecelli etmeye başladığı tarih açısından ne oldukça

geç, ne de fazlasıyla erken. Asıl mesele, şimdiyi yorumlama girişimlerinin

yetersizliği, gündelik hayatın konu ve çerçevesinin hangi düzen ve söz

ayrımlarına göre belirleneceğidir. Dolayısıyla konunun tanımlanma zorluğu,

bizatihi “gündelik olan”ın oynak ve değişken sınırlara sahip oluşundan ileri

gelir. Zira Georges Balandier’nin de deyişiyle, “şimdi’yi yorumlama ve

anlamlandırma krizi toplumsal bilginin aktüel belirsizlikleriyle

damgalanmıştır” (1983: 8). Bunun dışında, genel olarak sosyal bilimler

açısından da oldukça nahif, negatif bir tınısı vardır kavramın. Belki de şu tür

sorulara halen anlamlı yanıtlar verebilmenin zorluğudur meseleyi anlaşılmaz

kılan: Toplumsal tarihin farklı evreleri/veçheleri için geçerli olabilecek

değişmez bir gündelik hayat algısı, kavram ya da düşünceler birliğinden söz

edilebilir mi? Gündelik hayatın dinamizmini üreten ilişki tarzlarında gözlenen

değişimlerle zamanla ortaya çıkan yeni anlayış, kavrayış ve alışkanlıkları, güç

için verilen mücadeleleri de dikkate alarak düşünürsek, gündelik hayatın

ekonomi-politik gerçekliğine dair somut olarak ne söylenebilir? Gündelik hayat

alanı toplumsal, kültürel bir mücadele/mübadele alanı mıdır sadece? Yoksa güç

ve anlam için girişilen mücadelelerin seyyar, değişken bir sahnesi mi? Şayet

birey için her şey, içinde yer aldığı gündelik hayat ölçüsünde değer kazanmakta

ise, bu değer üretiminin sınıfsal olarak kaybedenler açısından çağrıştırdığı

anlam ya da anlamları nasıl yorumlamalıdır? Bitip tükenmez tekdüzeliğiyle

duyularda yanılsamalı bir uyumu tesis eden zamansal/mekânsal bir döngünün

koşullayıcı gücü müdür gündelik hayat, yoksa anlık kurulup yok oluşuyla ebedi

toplumsal uyumu besleyen uzlaşımları tehdit eden bir olaylar dalgalanması mı?

Sunduğu kimi özgürleştirici pratiklerle zihinsel yaratıcılığı kışkırtan

direnişçi bir dizi ritüelin genel adı mıdır gündelik hayat, yoksa

kurumsallaşmış bürokratik denetim biçimlerinin belirsiz, informel bir aracı mı?

Son olarak; sürekli değişimin ve dünyevi geçiciliğin yenileyici mekânı olan

gündeliklik, sunduğu kimi olanaklar, stratejiler, düşler, özgürlükler,

ütopyalar, fırsatlar, temsiller, itirazlar, eleştiriler, vb. konularda

insanlığın kadim düşünsel serüveninin hangi ara duraklarını ya da

parametrelerini oluşturmaktadır? vs… Tüm bu sorular, bugün bile net bir biçimde

yanıtlanabilmiş değildir. Hal böyleyken, gündelik hayat hakkındaki çalışmalara

ilgiyi artıran ve meseleye asıl ayırt edici anlamını veren şeyin, sistemler ve

yapılar karşısında özneyi, nicelik karşısında niteliği, kurumsal olan

karşısında yaşamsal olanı öne çıkaran anlayışların önem kazanmaya başlaması

olduğu söylenebilir.