Modern’e Bohem’den Bakmak: Edebiyatta Aylaklık, Moda ve Karşıt Kültür İlişkisi

Moda, yeni veya gözde olanın, şimdi’de hüküm sürenin gerçekliğini ürettiği

kadar, şimdi içinde barınan karşıt eğilimleri de üretir. Bu, aynı zamanda onun

en verimli paradoksudur. Eğilim öncüleri, bu açıdan eğilim kırıcılardır aynı

zamanda. Zaten hemen her zaman bu döngüye öncülük edenler de, döngüyü

parçalayanlar da aynı faillerdir. Nitekim modanın tanım ve ölçütlerinin her

çağın kültürel öncüleri (şairler, yazarlar, sanatçılar, seçkin tabaka üyeleri,

ayak takımı, hatta hayat kadınları, vb.) tarafından belirlenip

yaygınlaştırıldığına dair yaygın bir inanış vardır. Buna göre, Fransız Devrimi

öncesine kadar saray soyluları tarafından kültürel ve siyasal özellikleri

tanımlanan giyim-kuşam kültürünün sanayi devrimiyle birlikte yeni bir toplumsal

sınıfın (burjuvazinin) tarih sahnesine çıkışıyla birlikte değiştiği söylenir.

Sanayi devrimi öncesi toplumlarda giyim davranışları kişinin toplumsal yapıdaki

konumunu gösterirken, günümüze gelindiğinde ise, giysiler bu ayırt edici

özelliklerini yitirirler; kültürel farklılığın yeni vurguları, artık giysilerden

mekânlara kayar. Ne var ki, moda sadece giyim kuşamla sınırlı bir olgu da

değildir; yeni bir duyuş, düşünüş ve algılama paradigmasıyla birlikte

şekillenen farklı alışkanlıklar, eğilimler ve davranış kalıplarıdır aynı

zamanda. Bu anlamda, modernin yenilik ve farklılık arayışının kritiğinden

doğmuş olan bohem, aylak, vb. figürler bizatihi ilerlemeci paradigmanın

sancılarına işaret ederler. Bohem bir yönüyle modernin avangardı,

alter-egosudur. Gözden yitip giden eski dünya ile yeni oluşmakta olan devingen

modern yaşam arasında adeta bir eşik karakterdirler. Modern çağın yeni görme ve

algılama biçimlerine yönelik kültürel bir karşı-direnç odağı yaratırlar kısa

sürede. Yeniyi arayışın bu aykırı formu, adeta modernden sapan bir hizip

gibidir. Söz konusu eğilim sayesinde “aylak moda”, Charles Baudelaire, Gérard

de Nerval, Théophile Gautier, Heinrich Heine, Oscar Wilde, Victor Hugo ve diğer

“lanetli şairler” ve yazarlar kuşağı aracılığıyla, çok geçmeden burjuva düzeni,

saygınlığı, değeri, ahlakı gibi kavramlara ve içinde yaşanılan kültürel

statükoya meydan okuyan bir çehre kazanır. Bu, tam da modern duyumsama ve

yaşama eğilimlerine bitişik moda retoriğine ve onun toplumsal düzende ürettiği

hâkim değer ve davranış kalıplarına karşı politik bir diskurun belirdiği

tarihsel anı simgeler. Bu çalışmada modern çağın şafağında boy gösteren bohem

edebiyat pratiği bağlamında, aylaklık, aylak moda ve karşıt kültür ilişkisinin

irdelenmesi amaçlanmaktadır.<o:p></o:p>