Sabahattin Ali’nin Ses Öyküsünde Beden Dili ve Benliğin Sunumu: Goffman’cı Bir Analiz

Cumhuriyet dönemi Türk edebiyatının önemli isimlerinden birisi olan Sabahattin

Ali, yalın ve güçlü anlatımı, anlaşılır üslubu, toplumcu gerçekçi yaklaşımıyla edebî

kanonda kendine özgü, müstesna bir yere sahiptir. Gündelik hayattan aktardığı yaşam kesitleri, okuyucuya edebî bir hazzın yanı sıra, Türkiye beşerî coğrafyasına ilişkin de gerçekçi izlekler sunar. Yazarın yapıtlarının bir diğer önemli özelliği de yalın

betimlemeler yanında, görsel göstergelere, özellikle de davranışsal betimlemelere

ve beden dili ögelerine yer vermesidir. Özellikle karakter betimlemeleri yapılırken,

sıklıkla dış görünüş, el kol hareketleri, beden donatıları gibi sözlü iletişime dair geriplan beklentileri hakkında detaylar verilerek, karakterlerin ruh dünyaları hakkında

bilgiler aktarılır. Bu görsel ve davranışsal betimlemeler benlik sunumuna aracılık

ettiği kadar, aynı zamanda karakterlerin toplumsal statüleri, tabi oldukları kültürel

ve toplumsal çevreye dair de önemli ipuçları sunar. Bu çalışmada, edebî bir metinde

görsel ve davranışsal betimlemelerin ihtiva ettiği anlamsal, bağlamsal ve simgesel

kodlar aracılığıyla karakterlerin kamusal alandaki benlik sunumlarının analizini yapmak amaçlanmıştır. Çalışmada Sabahattin Ali’nin Ses adlı öyküsündeki davranışsal

betimlemeler ve beden dili temsilleri Erving Goffman’ın “Günlük Yaşamda Benliğin

Sunumu” adlı kuramsal yaklaşımı odağında, nitel araştırma yöntemlerinden semantik/gizil tematik analiz, betimsel analiz ve duygu analizi yöntemleri ile incelenmektedir. Goffman’cı benlik sunumu yaklaşımının öykü karakterlerinin beden dili temsilleriyle şekillenen kişilik özellikleri ve ruh hallerine dair sunduğu veriler seçilen edebî

metne yönelik özgün bir değerlendirme olması bakımından önemlidir. Sonuç olarak,

çalışmada, yerleşik normlara uymadığı için sistemin dışında kalan bir halk ozanının,

kültürel sermaye ve sınıfsal eşitsizlik kavramları bağlamında değersizleşen kimliği ve yaşadığı hayal kırıklığının bedenine yansıyan unsurları analiz edilmiş olup,

Goffman’cı izlekte sesini bulamayan, benliğini sahneleyemeyen bireyin geri planda

kaldığı, modern olanın otantik olana üstün geldiği ve alt sınıf temsillerinin büyük

ölçüde görünmez kılınmış olduğu yönünde bulgular elde edilmiştir.