Cevâbü İbni’l-Cezerî ʿan hükmi mütâlaʿati kütübi’bni’l-ʿArabî Adlı Risalenin Tercüme ve Tahlîli/Değerlendirmesi

Bu makale, çevresindekiler tarafından İmâm-ı Âzam olarak nitelendirilen kıraat âlimi İbnü’l-Cezerî’nin (öl. 833/1429) İbnü’l-Arabî (öl. 638/1240) ve kitapları hakkında kendisine yöneltilen sorulara verdiği cevapları değerlendirmeyi konu edinmektedir. İbnü’l-Cezerî, ticaret maksadıyla Yemen’e gittiğinde oradaki halk tarafından kendisine İbnü’l-Arabî’nin “vahdet-i vücûd, firavun’un îmân mese’lesi, ilâh-ı mu‘tekad” gibi tartışılan görüşleri hakkında birtakım sorular sorulmuştur. Onun haklarında çokça görüşler serdedilen kapsamlı konulara dair kendisine yöneltilen sorulara verdiği kısa cevaplardan müteşekkil bir risâle oluşturulmuştur. Yazma hâlinde bulunan bu risâle iki varak olmasına rağmen içerik açısından yani sorulan soru ve nakledilen görüşler cihetiyle geniş kapsamlı konuları içeren bir muhtevaya sahiptir. İbnü’l-Cezerî hakkında birçok sempozyum, makale ve lisansüstü çalışmalar yapılmasına rağmen elimizde mevcut olan bu yazma nüshaya bazı araştırmalarda ismen atıfta bulunulduğu, bunun dışında hakkında herhangi bir çalışma yapılmadığı görülmüştür. Bu sebeple makalenin, bir kıraât âliminin perspektifinden İbnü’l-Arabî’nin görüşle-rinin nasıl değerlendirildiğini, görüş bildirirken siyasî ve sosyo-kültürel durumu dikkate alıp almadığını ortaya koyması açısından önem arz ettiği düşünülmektedir. Makalemiz, dönemin İmâm-ı Âzam’ı olarak nitelendirilen İbnü’l-Cezerî’nin İbnü’l-Arabî hakkındaki görüşlerini değerlendirme süzgecinden geçirerek bilim insanlarının istifadesine sunmayı amaçlamaktadır. Makalede, hakkında birçok araştırma yapılan İbnü’l-Arabî’nin Osmanlı dönemindeki algısına dikkat çekildikten sonra, yazma nüshanın tercümesi yapılmıştır. Akabinde kendisine sorulan bir sorunun cevabı mâhiyetindeki risâlede zikredilen görüşlerin değerlendirilmesi yapılarak ulaşılan bulgular aktarılmaya çalışılmıştır. Nihaî olarak İbnü’l-Cezerî’nin konjonktürel durumu dikkate alarak İbnü’l-Arabî hakkında görüş bildirdiği, hulûl, tekfir gibi ağır ithamlarda bulunmaktan kaçındığı görülmüştür.