LETÂ'İFÜ'L-EZHÂR VE LEZÂ'İZÜ'L-ESMÂR (ŞEYHÎ, ABDÜLMECÎD SİVÂSÎ)

Abdülmecîd Sivâsî itikat, ibadet, muamelât ve ahlâk esaslarını tasavvufî perspektiften ele aldığı, toplumsal problemlerin çözümüne yönelik nasihatleri de içeren eseridir. Eserin adı gerek kütüphane fişlerinde gerekse Sivâsî’nin eserlerinden bahseden kaynaklarda farklı kaydedilmiştir. Mesela İÜ Kütüphânesi, nr. 1886 nüshasının fiş kaydında Şumûs-ı Âyât ve Akmâr ve Ehadîs-i Nücûm, yine İÜ Kütüphanesi, nr. 1828 nüshanın fiş kaydında ise Şerh-i Hadîs-i Erba’în olarak yanlış kaydedilmiştir. Süleymaniye Kütüphanesi, Mihrişah Sultan, nr. 255 nüshasının ilk ve son yaprağında eserin adının Letâifü’l-Ezhâr ve Lezâizü’l-Esmâr olduğu yazılıdır. Muhammed Nazmî (ö. 1112/1701) de Hediyyetü'l-İhvân’da Sivâsî’nin Letâifu’l-Ezhâr ve Lezâizu’l-Esmâr adlı eserinin olduğunu ve ondan alıntılar yaptığını (Nazmî 2005: 401-409) dikkate aldığımızda eserin adı Letâifu’l-Ezhâr ve Lezâizu’l-Esmâr olmalıdır.

Abdülmecîd Sivâsî, “Mukaddime”de bu eserindeki bilgileri, daha önceleri zihninde tasarlamış olduğunu, Sultan I. Ahmed’in emri üzerine 57 kitaptan istifade ederek kaleme aldığını ifade etmiştir.

İlk fasılda “elfâz-ı küfür” konusuna değinen Sivâsî, devrinde yaşayan ehl-i kitâbın aykırılıkları ve çeşitli ehl-i sünnet dışı fırkaların tavırlarıyla onlara benzemeye çalışanların durumlarını değerlendirmektedir. İkinci fasılda ise, îmân ve irfân, taklîdî ve tahkîkî îmân konularını işlemektedir. Aynı fasıl altında farz-ı ayn ve farz-ı kifâye hususuna temas eden Sivâsî, “Farz-ı ‘ayn” başlığı altında; dini ikame edecek kadar ilim öğrenme, edâ-i hukuk-ı ‘ibâd, keffarât-ı erba’a, tevekkül ve Peygamber‘e salavât getirme olmak üzere beş farzdan bahsetmektedir. “Farz-ı kifâye” başlığı altında ise; “Redd-i selâm”, “ma’rifet-i sünen”, “cenâze namazı kılmak”, “gaza (cihâd) etme” hususlarını ele alıp değerlendirmektedir.