ŞERH-İ KASÎDE-İ MÎMİYYE (ŞEYHÎ)

Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî'nin (ö. 672/1273) onbir beytten oluşan “mim” redifli kasîdesinin şerhi. Eserin adı, Hediyyetü’l-Ârifîn’de (I, 62) Şerh-i Kasîdetü’l-Mîmiyye li-Celâleddîn er-Rûmî, Osmanlı Müellifleri’nde (I, 50) Şerhu ‘alâ Kasîde-i Mîmiyye li-Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî şeklinde geçmektedir.

Abdülmecîd Sivâsî bu eserini, kendisinden Mevlânâ’ya ait beyitleri şerh etmesini isteyen muhiblerin ısrarı üzerine hazırlamıştır. Arapça olarak yazdığı mukaddimede bu şerhi hazırlarken Mevlânâ’nın fuyûzât ve fütûhâtından istimdat ederek ona yöneldiğini ve onun ışık zerrelerinden kalbine yansıyanları, okyanusunun damlalarından sırrına damlayanları hiç bir kitaba, lügate müracaat etmeden iki saatlik bir sürede yazdığını belirtmiştir. Mevlânâ kasidesinde “çarh”, “haşhâş tanesi”, “leblebi”, “örs”, “kûh”, “gendime”, “darı”, “arpa”, “ekmek”, “ceviz”, “nal”, “bülbül”, vb. sembolleri kullanmak suretiyle şekil, tasvir ve numunesi olmayan gerçeklik alemini tabiat yoluyla anlatmaya çalışmıştır. Sivâsî’nin yaptığı şerh ise bu mefhumları okuyucunun his ve idrak alanına yakınlaştırma amacını taşımaktadır. Şerhte önce kasidedeki Farsça beyitler verilmiş sonra Türkçe tercümeleri yapılmıştır. Tercümeden sonra beyitlerde geçen lafızlar tahkik edilerek hangi manaya kullanıldıkları belirtilmiş, daha sonra da beytin bütününü birlikte mülâhaza edilerek şerh edilmiştir. Sivâsî şerh ettiği yerlere uygun düşen âyet-i kerîme ve hadîslerle konuyu temellendirirken bazen de kendine ait şiirlerle şerhini zenginleştirmiştir.

Süleymaniye Kütüphanesi, Mihrişah Sultan, nr. 300/4 nüshasında Şerh-i Ebyât-ı Celâleddîn-i Rûmî, diğer nüshalarda ise Şerh-i Kasîde-i Mîmiyye li-Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî olarak kayıtlıdır. Eserin dört nüshası tespit edilmiştir (Süleymaniye Kütüphanesi, Mihrişah Sultan, nr. 300/4; Süleymaniye Kütüphanesi, Esad Efendi, nr. 1755/16; Süleymaniye Kütüphanesi, Şehit Ali Paşa, nr. 1367/3; Süleymaniye Kütüphanesi, H. Şemsi Güneren, nr. 12/2). Nüshaların yaprak sayıları muhteliftir.