DÜRER-İ AKÂ'İD VE GURER-İ KÜLLÎ SÂ'İKÎN VE KÂ'İD (ŞEYHÎ, ABDÜLMECÎD SİVÂSÎ)

İslâm inanç esaslarını oluşturan “ilâhiyyât”, “nübüvvât” ve “sem‘iyyât” konularının işlendiği bir eserdir. Eserin Süleymaniye Kütüphanesi, Mihrişah Sultan 300/1 numaralı nüshası, mukaddime, 45 fasıl ve hatimeden oluşmaktadır.

Eser Osmanlı Müellifleri (I, 50) ve Büyük Tefsîr Târihi’nde (II, 692) Dürerü’l-Akâid, Hediyyetü’l-Ârifîn’de Dürer-i Akâ'id ve Gurer-i Külli Sâ'ikin ve Kâ'id (I, 62), Sefîne-i Evliyâ’da Risâle fî’l-betâleti ve’l-melâhideti (III, 259) adları ile kaydedilmiştir.

Sivâsî, eserin mukaddimesinde, gençlik yıllarında Mevâkıf, Makâsıd, Milel, Umde Şerh-i Akâid-i Taftazânî, Bahru’l-Kelâm, Fıkh-ı Ekber, Müsâyere-i İbnü’l-Hümâm ve Melekût gibi kitaplardan derlediği görüşleri hakkı ispat ve bâtılı ret adına insanların faydalanmaları için bir araya toplayıp muhtelif tefsîr ve fetvâ kitaplarıyla Akâid-i Şâfi'îyye'den mahalline münasip bulduklarını ekleyip kaleme aldığını ifade etmekte ve eserin adını Dürer-i Akâ'id ve Gurer-i Külli Sâ'ikin ve Kâ'id koyduğunu belirtmektedir (vr. 2a-2b).

Eserde, “Mukaddime” ve “Abbâsî halifesi (754-775) Mansûr ed-Devânikî hikâyesi”nden sonra şu fasıllar yer almaktadır: “Îmân ve İslâm”, “Îmânın artması ve eksilmesi”, “Hızır Aleyhisselâmın duâsı”, “Ye’s hâlinde îmânın durumu”, “İcmâlî îmân ve mukallidin îmânı”, “Îmânda tevkid”, “Saliklerin ma’rifeti”, “Îmânın mahlûk olup olmadığı”, “Ehli-i kıble ve onları küfürle itham etmenin beyânı”, “Îmânın rükünleri”, “Küfürlerine hükmedilen sapık fırkalar”, “Tevhîd ve sıfatlar konusunda kelâm usûlleri”, “Vahy meselesi ve müteşabih âyetler”, “Rüyâda Cenab-ı Hakk’ı görme”, “Cenâb-ı Hakk’ı âhirette görmenin hakîkati”, “Nebînin tarifi ve sair enbiyâ”, “Hz. Peygamber’in diğer nebilere üstünlüğü”, “Hz. Peygamber’in fazîleti ve Mi’râc’daki halleri”, “Enbiyâ’nın ismeti”, “Hulefâ-i Râşidîn’in fazîletleri”, “Aşere-i Mübeşşere’nin fazîletleri”, “Bedir ehlinin fazîleti”, “Velinin târifi, mu’cize, kerâmet ve istidrâc”, “Ebû Hanîfe, Mâtüridî ve Eş’arî’nin hâlleri”, “Sultanların hâllerini beyan”, “Emri bi’l-ma‘rûf nehy ani’l-münker”, “Farz-ı ayn ve farz-ı kîfâye”, “Keffarâtın çeşitleri”, “Allah sevgisi”, “Ölülere duâ etmenin faydaları”, “Kader hakkındaki îtikadlar”, “Fısk ile îmânın gitmeyeceği”, “Teklif-i mâlâ yutak”, “Büyük günâh işleyenlerin durumu ve cehenneme gireceklerin oradan bir daha çıkamayacakları”, “Şirk ehlinin affedilmeyeceği, şefâ’at ve Hz. Peygamber’in anne-babasının durumları”, “Âhiret işlerine taalluk eden îtikadî mevzûlar”, “Rûh’un mâhiyeti”, “Haşrin hâlleri”, “Müvekkel melekler”, “İsa Aleyhisselâm’ın yer yüzüne inmesi”, “Kitâbın hâtimesi”, “Hâtimenin hâtimesi”, “Sülûkun faydaları”.

Abdülmecîd Sivâsî eserinin sonunda meşguliyetinin fazla olmasından dolayı geceleri fırsat buldukça yazmağa çalıştığı bu eserini, on yedi parça muteber kaynaktan faydalanmak suretiyle hazırladığını belirttikten sonra, zikrettiği ihtilaflı mevzuları zamanı müsait olan kardeşlerinden birisinin şerh edip bu risâleye bir tekmîle hazırlamasını istemekte, yapmış olduğu hataların düzeltilmesini, niyetinin faziletini izhar ve tasnif davası olmadığını, nihayet bulmuş olduğu Arapça kitaplardan fayda elde edilmesi ve sapık fırkaların çoğalması karşısında murâdının ilm-i îtikâdı tavzih olduğunu ifâde etmiştir (vr. 121a-121b).

Eserin biri müellif nüshası olmak üzere 16 nüshası tespit edilmiştir. (Süleymaniye Kütüphanesi, İbrahim Efendi 50 ve 241; Esad Efendi 3627/2, Reisülküttab 527, Çelebi Abdullah Efendi 195/2, Kılıç Ali Paşa 530, Laleli 2408/1, Hoca Mustafa Efendi 300; İstanbul Üniversitesi Kütüphanesi, TY 2339, TY 5888, TY 2256, TY 5905, TY 1566/2; İstanbul Millet Kütüphanesi, Ali Emiri Koleksiyonu, 34 AE Şeriyye 282/3 ve 281; Kastamonu İl Halk Kütüphanesi 37 Hk 3320).

Müellif hattı olan Süleymaniye Kütüphanesi, Mihrişah Sultan 300/1 numaralı nüsha, 1024/1615’de yazılmış olup 121 yapraktan müteşekkildir.

Eserle ilgili olarak Zeynep Yavuz tarafından yüksek lisans tezi yapılmıştır (2019).