MÜŞKİLÂT-I MESNEVÎ (ŞEYHÎ)

Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî (ö. 672/1273)'nin Mesnevî’sinde geçen anlaşılması zor kelimeleri açıklamak için yazılmış bir eser. Süleymâniye Kütüphânesi, Nafiz Paşa, nr. 1491 nüshasının kapak sayfasında Müşkilât-ı Mesnevî olarak kaydedilmiştir. Mesnevî’deki müşkil beyitler (Müşkilât-ı Mesnevî) ve muğlak lafızlar (Lügât-ı Mesnevî) üzerine müstakil iki tür literatür oluşmuştur. Abdülmecid Sivâsî’nin bu eseri de Mesnevî’de geçen Arapça ve Farsça muğlak kelimeleri açıklayan Farça yazılmış bir Mesnevî lügatidir.

Eserin Mukaddime’sinde telif sebebi ve metodu ile ilgili şu ifadeler yer almaktadır: “Bu birkaç kelime Mesnevî lügatlarından ve manevî beyanatlarında olup karanlık, vehim, şüphe, hayal, şek ve vesvesenin aydınlatıcısıdır. Vaktiyle birkaç derviş tarafından mütalaa ve müzakere edilerek bir araya getirilmiştir. Baştan sona kadar müzakere edilip muğlak Arapça, Farsça ve Pehlevice kelimeler güvenilir kaynaklardan bulunarak bir araya getirilmiştir. Bu toplananlar, Allah’ın izniyle ortaya çıkan yanlışlar arzu edilene ulaşana kadar kelimelerin son harfleri dikkate alınarak yirmi sekiz bab halinde düzenlenmiştir ta ki talep edilen kolaylıkla hasıl olsun.” (vr. 1a)

Eserin kapak sayfasında ise “Bu kitabın âhir harfine bâb eylemişlerdir ve evvel harfini fasl edip her bir bâbda yirmi sekiz faslı tamam etmişlerdir ve Arabî ve Farsîlerini her bâbda bir fasl-ı âhir etmişlerdir.” ifadesi yer almaktadır. Bu kayıtlarda da ifade edildiği gibi eserde metot olarak önce Mesnevî’den seçilen Arapça ve Farsça muğlak kelimeler son harflerine göre yirmi sekiz baba ayrılmış, bu bablar da kelimenin ilk harfine göre alfabetik sıra üzerine fasıllara ayrılarak Farsça karşılıkları verilmiştir.

Eserin bir nüshası tespit edilmiştir (Süleymaniye Kütüphanesi, Nafiz Paşa, nr. 1491) Bu nüsha 1216/1801’de istinsah edilmiş olup yetmiş iki yapraktan müteşekkildir.