Dîn-i İslâm ve Ulûm’u Fünûn

ÖNSÖZ <o:p></o:p>

Doktor

Milaslı İsmail Hakkı, Muğla’nın Milas İlçesi’nde 1870 yılında dünyaya

gelmiştir. İlkokul, ortaokul ve liseyi Milas, Aydın ve İzmir’de tamamlamış ve

Mektebi Tıbbiye-i Mülkiyeyi (İstanbul Üniversitesi Tıp Fakültesi) 1888’de

bitirerek tıp doktoru olmuştur. Çeşitli yerlerde Belediye ve Hükümet

Tabiplikleri yaptıktan sonra “Sıhhiye Müdüriyet-i Umumiyesi Müfettiş-i Umumisi”

görevine atanmıştır. Beyrut Sıhhiye Müfettişliği, Sıhhiye Müdüriyet-i Umumiyesi

Müfettişliği, Hıfzıssıhha Genel Müdürlüğü ve 2. Ordu Sıhhiye Müfettişliği

görevleri de yapan Doktor Milaslı İsmail Hakkı, 02.11.1920-02.09.1926 tarihleri

arasında Teftiş Kurulu Başkanlığı yapmıştır. 1929 yılında Bitlis Sıhhiye Müdürü

iken emekli olmuştur. Emekli olduktan sonra da eser yazmaya devam etmiş ve 1938

yılında İstanbul’da vefat etmiştir. Dr. Milaslı İsmail Hakkı, kurtuluş

savaşında da aktif görevler üstlenmiştir. Mayıs 1919’da Sultanahmet Meydanında

düzenlenen meşhur mitingde işgale karşı çıkan bir konuşma yapmıştır. Dr. Milaslı

İsmail Hakkı, 28 kişiden oluşan ve 1920’de kurulan Hilâl-i Ahdar’ın (Yeşil

Hilâl) bugünkü adıyla Yeşilay Cemiyetinin kurucuları arasında yer almıştır. Döneminde

gerek alfabe tartışmaları kapsamında gerekse dinî konulardaki görüşleriyle isminden

sıkça söz ettirmiş, Manastırlı İsmail Hakkı, Babanzâde Ahmed Nâim ve Ömer Ferit

Kam gibi dönemin İslamcı düşünürleriyle fikir birlikteliği içerisinde

bulunmuştur. Sırât-ı Müstakîm ve Sebîlürreşâd dergilerinde din ve ilimle ilgili

çeşitli makaleleri yayınlanmıştır. <o:p></o:p>

Düzenli

bir medrese eğitimi alıp almadığına ilişkin kesin bir bilgimiz olmasa da

Arapçayı iyi derecede bildiği yazdığı kitaplardan ve makalelerden anlaşılmaktadır.

Dr. Milaslı İsmail Hakkı, her ne kadar bir tıp doktoru olsa da İslami ilimlerin

akait, tefsir ve İslam hukuku gibi alanlarda çeşitli yazılar yazmış ve eserler

vermiştir. Milaslı’nın dini alanda 10, tıp alanında 3 ve dil alanında da 3

olmak üzere toplam 16 kitabı yayınlanmıştır. Onun başlıca eserleri şunlardır: Namazın Tıbben Faydası, İstanbul: Tahir

Bey Matbaası, 1898, 24 s.; Hakîkat-i İslâm,

Hilâl Matbaası, İstanbul 1341-1343, 224 s. (Bu eser de tarafımızca

sadeleştirilmiş ve ‘Hakikat-i İslâm

-Aglikan Kilisesine Cevap-’ adıyla Mayıs 2023 tarihinde Ahenk Yayınlarınca

yayınlanmıştır); Dîn-i İslam ve Ulûm ve

Fünûn, Dersaadet, Numuneyi Tıbaat, 1909, 334 s.; Kur’ân Tercüme Edilebilir Mi? Ve Yeni Vadide Fatiha Tercüme ve Tefsiri,

İstanbul: Hilal Matbaası, 1342, 15 s.; Dinimizi

Bilelim ve Bildirelim, Yeni Cezaevi Basımevi, Ankara 1947, 47s.; İslam Dininde Etlerin Tezkiyesi, Ahmet

Sait Matbaası, İstanbul 1933, 31 s.; Kur’ân’ın

Mucizeleri ve Müteşâbih Ayetlerin Tefsirleri, Türkiye Matbaası, İstanbul

1935, 165 s.; Kadir Gecesinin Doğru

Mânâsı Nedir ve Asıl Sevabı Nereden Geliyor?, Reklam Basımevi, İstanbul

1936, 15 s.; İçki Beliyyesi ve

Kurtulmanın Çareleri, Dersaâdet: Hilal Matbaası 1333, 84 s.; Yeni Yazı ve Elifbâsı, A. Asaduryan

Matbaası, İstanbul 1327; Yeni Harflerle

Elifba, Matbaa-i Hayriye, İstanbul 1333; Tamim-i Maarif ve Islah-ı Hurûf, A. Asaduryan Matbaası, İstanbul

1324. <o:p></o:p>

Dr.

Milaslı İsmail Hakkı, İslam’ın hükümlerini bir tabip gözüyle incelemiş ve

değerlendirmiştir. Onun elinizdeki ‘Dîn-i

İslam ve Ulûm ve Fünûn’ adlı eserinin ismine ‘Muktezayı Dini İslâm Ulûm ve Fünûn ve Ümran ve İntizamdır. Aksini

Gösteren Ahval Dinimizden Değil, Bizden ve Cehlimizdendir’ cümlesini

eklemesi kayda değerdir. Eserin önsözünde ‘Birkaç asırdır düşmüş olduğumuz

olumsuz durumların sebebini din-i mübin ile hiç münasebet bulmam’ diyerek eseri

yazma amacını da ifade etmektedir. Milaslı bu eseri yazdığında kendisini “Şam

Tabib-i Mülkiyesi Müdürü ve Emraz-ı Umumiye (Genel Hastalıklar) Eski Muallimi”

olarak takdim etmektedir. Eser, Dersaadet, Numune-i Tıbaat, H. 1327 (M.

1911)’de yayınlanmıştır. <o:p></o:p>

Eserde

hıfzıssıhhanın önemi, ibadetlerin sağlık açısından faydaları ve hikmetleri,

haram yiyecek ve içeceklerin sağlığa zararları, temizlik ve İslam’ın temizliğe

verdiği önem, konutların sağlığa uygun olup olmaması gibi oldukça farklı

konularda değerli tespitlerde bulunmuştur. Eserini İslam dininin getirdiği

hükümlerin tıp ilmi açısından değerini ortaya koyma amacıyla yazan Dr. Milaslı

İsmail Hakkı, ele aldığı bütün konularda İslam’ın getirdiği hükümlerin insan

fıtratına uygunluğunu ve insan sağlığına hizmet ettiğini ortaya koymaya

çalışmıştır. <o:p></o:p>

Dr.

Milaslı İsmail Hakkı, İslam’ın dünya ve ahiret saadetini temine yeterli olduğu ön

kabulünden hareketle İslam’ın hükümlerinin ‘ulviyet ve kutsiyetinin akılları

hayrette bırakacağını’ savunur. Devamında Avrupalıların bilimdeki himmet ve

başarılarının takdire şayan olduğunu ifade ederken ‘bütün ilim ve fenlerin

İslam’dan istifade ettiğini’ vurgular. ‘Kur’an’ı Kerim ve hadisi şeriflerin

içerdiği ilmi ve fenni sırların sırf hakikat ve saadet gereği oldukları

bilimsel araştırma ve incelemeler ilerledikçe daha çok ortaya çıktığını ve

böylece önceleri anlaşılamayan Kur’an’ın hikmetlerinin büyüklüğünün daha iyi

anlaşıldığını’ vurgulamaktadır. İslam’ın ilim ve fen bilgilerinin ve diğer

sosyal meselelere ilişkin bütün kural ve faydalarının yayılması ve ortaya

konulmasının gerekliliğini savunan müellif bunun ancak uzman ve ehil kişilerin

himmet ve gayretleriyle olabileceğini ifade eder. Kendisinin uzmanlık alanının

Tıp ilminin hıfzıssıhha alanı olmasından hareketle bildiği bazı konuları

açıklamakla kendisine düşen görevi yerine getirmeye çalıştığını söylemektedir.

Asıl amacını ‘İslam’ın insani ilim, fen, hikmet ve medeniyet dairesinde

harekete sevk ettiğini izah ederek bir zamandan beri İslam’ın gereklerine uygun

olarak göremediğimiz hareketlerimizin maddi ve manevi gerçekliklerine uygun

olarak daima dünyevi ve uhrevi yüceliğe ilişkin olmasını temine çalışmaktan

ibaret’ olarak belirtir. Yine o, ‘Frenklerin (Batılıların) esaslarını bizden

alarak bu kadar ileri götürdükleri fen ve sanayinin sayesinde büyük bir kuvvet

sahibi olarak üstünlükleri; İslam âleminin ise sadece İslam’ın en çok emrettiği

hikmetlerden gafletle iki dünya saadetini gerektiren faydalı ilim ve fenleri ve

yararlı sanayii terk etmeleri çok üzücüdür’ demektedir. Bir kısım insanların

Batılıların her halini taklit etmelerini ve İslami eserlerden habersiz

olmalarını üzülerek müşahede eden müellif, Batılıların her iyi şeyleri bizden

aldıklarından eski eserlerimizi, dini kitaplarımızı inceleyip gereğince amel

edersek Avrupalılara hemen hemen ihtiyacımız kalmayacağı şeklindeki düşünceyi

de vukufsuzluk olarak yorumlamaktadır. Ona göre bugün bütün medeni milletlerin

ulaştıkları bunca büyük ilerlemelerin kaynağı ve başlangıcı İslam dinidir ve bu

hakikat Avrupalılarca bizden çok daha iyi bilinmektedir. Biz Avrupalıların her

halini gözü kapalı taklide kalkışırsak şüphesiz çok zarar görürüz. Nitekim de

olduk ve olmaktayız. Hâlbuki şu asrın en büyük kahramanı ve şan ve şöhret

sahibi olan Japonlar Avrupalıların sadece iyi şeylerini alıp iyi olmayan

durumlarını taklitten mümkün mertebe kaçınmaları sayesinde başarıya

ulaşmışlardır. İslam’da her şey vardır demek her şeyin esası, ölçüsü vardır

demektir. İşte biz de Frenklerin durumunu dinimizin ilkeleri üzerine tatbik ve

şerefli mizanlarına uyarladıktan sonra işimize gelenleri almalı, gelmeyenlerden

de kaçınmalıyız. <o:p></o:p>

Bu

kıymetli eserin günümüz okuyucularına ulaştırılmış olmasından dolayı

bahtiyarım. Eser aslına sadık kalınarak okuyucunun anlayacağı şekle

getirilirken tıbbi kavramların müellifin kullandığı şekliyle kullanılmasına büyük

oranda dikkat edilmiştir. Eserdeki tıbbi hükümlerin doğruluğu elbette

uzmanlarının bilecekleri konulardır. İslam’ı ve Tıp ilmini bilen bir kişinin böyle

bir kitabı hazırlaması her türlü takdirin üzerindedir. Günümüz Doktorlarının da

ilgisini çekeceğini düşündüğümüz bu eserin insanımıza faydalı olacağını

düşünmekteyim. Bu kıymetli eserin çevirisinde tıbbî terimlerin anlaşılmasında

büyük desteklerini gördüğüm yeğenim Dr. Tuba Gül GÜLCÜ hanımefendiye, Latin

harflerine aktarılmasında yardımını esirgemeyen kıymetli oğlum Mehmet Emre’ye ve

yayınlanmasında büyük emekleri olan yayıncımız Mehmet Fatih DERVİŞOĞLU beye minnet

ve şükranlarımı sunarım. <o:p></o:p>