DİNİN BİLİMSEL YORUMU BAĞLAMINDA DR. MİLASLI İSMAİL HAKKI’NIN ÇABASI

Uluslararası Din ve Medeniyet-I Sempozyumu 65

_________________________________________________________________________________

DİNİN BİLİMSEL YORUMU BAĞLAMINDA DR. MİLASLI İSMAİL

HAKKI'NIN ÇABASI

Prof. Dr. Resul ÖZTÜRK

Atatürk Üniversitesi, İlahiyat Fakültesi

resulozturk65@hotmail.com

Dr. Milaslı İsmail Hakkı, Muğla’nın Milas İlçesi’nde 1870 yılında dünyaya

gelmiştir. İlkokul, ortaokul ve liseyi Milas, Aydın ve İzmir’de tamamlamış ve Mektebi

Tıbbiye-i Mülkiyesini (İstanbul Üniversitesi Tıp Fakültesi) 1888’de bitirerek tıp

doktoru olmuştur. Çeşitli yerlerde Belediye ve Hükümet Tabiplikleri yaptıktan sonra

“Sıhhiye Müdüriyet-i Umumiyesi Müfettiş-i Umumisi” görevine atanmıştır. Beyrut

Sıhhiye Müfettişliği, Sıhhiye Müdüriyet-i Umumiyesi Müfettişliği, Hıfzıssıhha Genel

Müdürlüğü ve 2. Ordu Sıhhiye Müfettişliği görevleri de yapan Doktor Milaslı İsmail

Hakkı, 02.11.1920-02.09.1926 tarihleri arasında Teftiş Kurulu Başkanlığı yapmıştır.

1929 yılında Bitlis Sıhhiye Müdürü iken emekli olmuştur. Emekli olduktan sonra da

eser yazmaya devam etmiş ve 1938 yılında İstanbul’da vefat etmiştir.

Milaslı İsmail Hakkı, kurtuluş savaşında da aktif görevler üstlenmiştir. Mayıs

1919’da Sultanahmet Meydanında düzenlenen meşhur mitingde işgale karşı çıkan bir

konuşma yapmıştır. Döneminde gerek alfabe tartışmaları kapsamında gerekse dinî

hususlarda isminden sıkça söz ettirmiş, Manastırlı İsmail Hakkı, Babanzâde Ahmed

Nâim ve Ömer Ferit Kam gibi dönemin İslamcı düşünürleriyle fikir birlikteliği

içerisinde bulunmuştur. Sırât-ı Müstakîm ve Sebîlürreşad’da din ve ilimle ilgili çeşitli

yazılar yazmıştır. Milaslı İsmail Hakkı, 28 kişiden oluşan ve 1920’de kurulan Hilâl-i

Ahdar’ın (Yeşil Hilâl) bugünkü adıyla Yeşilay Cemiyetinin kurucuları arasında yer

almıştır. Düzenli bir medrese eğitimi alıp almadığına ilişkin kesin bir bilgimiz olmasa

da Arapçayı iyi derecede bildiği yazdığı kitaplardan ve risalelerinden anlaşılmaktadır.

Milaslı İsmail Hakkı, her ne kadar bir tıp doktoru olsa da İslami ilimlerin akait, tefsir

ve İslam hukuku gibi alanlarda çeşitli yazılar yazmış ve eserler vermiştir. Onun başlıca

eserleri şunlardır:

Namazın Tıbben Faydası, İstanbul: Tahir Bey Matbaası, 1898, 24 s.; Hakîkat-i

İslam, Hilâl Matbaası, İstanbul 1341-1343, 224 s.; Dîn-i İslam ve Ulûm ve Fünûn,

Dersaadet, Numuneyi Tıbaat, 1909, 334 s.; Kur’ân Tercüme Edilebilir Mi? Ve Yeni

Vadide Fatiha Tercüme ve Tefsiri, İstanbul: Hilal Matbaası, 1342, 15 s.; Dinimizi

Bilelim ve Bildirelim, Yeni Cezaevi Basımevi, Ankara 1947, 47 s.; İslam Dininde

Etlerin Tezkiyesi, Ahmet Sait Matbaası, İstanbul 1933, 31 s.; Kur’ân’ın Mucizeleri ve

Din ve Sağlık

___________________________________________________________________________________

66

Müteşâbih Ayetlerin Tefsirleri, Türkiye Matbaası, İstanbul 1935, 165 s.; Kadir

Gecesinin Doğru Mânâsı Nedir ve Asıl Sevabı Nereden Geliyor?, Reklam Basımevi,

İstanbul 1936, 15 s.; İçki Beliyyesi ve Kurtulmanın Çareleri, Dersaâdet: Hilal Matbaası

1333, 84s.; Yeni Yazı ve Elifbâsı, A. Asaduryan Matbaası, İstanbul 1327; Yeni

Harflerle Elifba, Matbaa-i Hayriye, İstanbul 1333; Tamim-i Maarif ve Islah-ı Hurûf,

A. Asaduryan Matbaası, İstanbul 1324. Milaslı İsmail Hakkı’nın ayrıca Sırât-ı

Müstakîm ve Sebîlürreşâd dergilerinde yayınlanmış çok sayıda makalesi

bulunmaktadır.

Eserlerinden de anlaşılacağı üzere Dr. Milaslı İsmail Hakkı genel anlamda

İslam'ın emir ve yasaklarını bir tabip gözüyle incelemiştir. Onun özellikle Dîn-i İslam

ve Ulûm ve Fünûn adlı eserindeki tespitleri kayda değerdir. Hıfzıssıhhanın önemi,

ibadetlerin sağlık açısından faydaları ve hikmetleri, haram yiyecek ve içeceklerin

sağlığa zararları, temizlik ve İslam’ın temizliğe verdiği önem, konutların sağlığa

uygun olup olmaması gibi oldukça farklı konularda değerli tespitlerde bulunmuştur.