Ahmed Yesevî’nin Hikmetlerinde Sayı Sembolizmi

İlkçağlardan itibaren insanların sembolleri kullandıkları

bilinmektedir. Semboller zamanla sözlü ve yazılı gelenekle

birlikte mitlerin, efsanelerin, destanların, sosyal ve dinî

kültürün, edebiyatın, şiirin ayrılmaz bir öğesi haline gelmiştir.

Şairler duygu ve düşüncelerini ifadede sembolik bir dil kullanır.

Sembolik dil unsurlarından biri de sayılardır. Sayı

sembolizminin kökenleri Sümer, Babil uygarlıklarına

dayanırken farklı kültürlerin tesiriyle gelişmiş, Türk ve İslâm

kültürlerini de etkilemiştir. En ilkel/batıl inançlardan bilimsel

çalışmalara varıncaya kadar hemen hemen pek çok alanda

varlığını gösteren sayılar, sayısal bilimlerin yanı sıra sosyal

bilimlerde de başvurulan bir kaynaktır. Bu sayılardan özellikle

bazıları farklı kültürlerde daha sık ele alınırken, bazı sayılar daha

az kullanılmıştır. Örneğin halk kültüründe üç, dört, beş, yedi,

dokuz, kırk gibi bazı sayılara özel anlamlar yüklenmesi ve bu

sayıların kutlu sayılması masal, destan, deyim, hikâye, atasözü ve

batıl inançlarda da kendini hissettirmektedir.

Türkler arasında bilinen ilk tarikatın kurucusu olması,

Anadolu’da İslâm’ın yayılışına manevi bir önderlik yapması ve

gerek İslâmî ve tasavvufî çevrelere gerekse verdiği evrensel

mesajlarla tüm kültürlere rehberlik edecek olan Dîvân-ı Hikmet

gibi bir eserin de sahibi olmasıyla önem arz eden pîr-i Türkistan

Hoca Ahmed Yesevî eserinde bu sembolik dili kullanmıştır.

Dîvân-ı Hikmet baştan sona incelendiğinde Hoca Ahmed

Yesevî’nin özellikle bu çalışmada incelenecek olan sayı

sembolizmine çokça yer verdiği görülmüştür. Özellikle Türk

kültüründe diğerlerine nazaran ön planda olan bir, beş, yedi,

sekiz, kırk gibi sayılar Hoca Ahmed Yesevî’nin şiirlerinde de

dikkat çekmektedir. Hoca Ahmed Yesevî’nin Dîvân-ı

Hikmet’inden hareketle ele alınan bu çalışmada insanlık tarihi kadar eski olan sayı sembolizminin izleri aranacak ve Hoca Ahmed

Yesevî tarafından bu sembolik dile yüklenen anlamlar tespit

edilmeye çalışılacaktır.