Whittall Ailesinin Kişisel Arşiv Belgeleri Işığında Osmanlı Devleti'nin Son Dönemine Ait Tespitler
Özet
Çoğu zaman emperyalist diasporalar başlığı altında değerlendirilen İngiliz diasporası,
Türk-İngiliz ilişkileri bağlamında farklı bir kavramsallaştırmaya ihtiyaç duymaktadır. 19. yüzyıl boyunca İzmir ve İstanbul gibi liman kentlerine yerleşmiş olan İngilizler, Osmanlı modernleşmesini çeşitli yollarla etkilemeyi başarmıştır. Dünyanın geri
kalan kısmından farklı olarak Osmanlı topraklarına yerleşip küçük de olsa topluluk
oluşturmayı başarmış İngilizler, kolonyal ya da savaşçı grup motivasyonuyla göç etmemiştir. Aksine, diasporanın üyeleri ya Osmanlı Devleti’nin gelişmekte olan sanayisi içerisinde teknik elemanlardan (işçi) ya da ticaret yapmak için gelen tüccarlardan (burjuva) oluşmuştur. Bu bağlamda Osmanlı topraklarındaki İngiliz diasporası,
literatürdeki işçi/ticaret ve girişimci diasporalarının harmanlanmış bir modeli olarak
nitelendirilebilir. Bu çalışma, İngiliz diasporasının önemli temsilcilerinden biri olan
Whittall (Vitol) ailesi hakkındadır. Charlton Whittall'un İzmir'e yerleşmesiyle Türkiye'de kök salmaya başlayan aile, sahip oldukları imtiyazlarla İstanbul ve İzmir gibi
ticaret merkezlerinde ticari, sosyal ve idari hayatlarını sürdürmüştür. Whittall ailesinin akademik bir araştırma konusu olarak seçilmesinin arkasında yatan sebep sadece imtiyazlara sahip Levanten bir aile olmasından değil, yaşadıkları dönem itibariyle bir imparatorluğun çökmesine, aynı zamanda bir ulusun küllerinden yeniden
doğmasına şahitlik etmiş, bu deneyimlerini mütevazı aile arşivlerinde kayıt altına
almayı başarmış olmalarından kaynaklanmaktadır. Ailenin kişisel arşivinde yer alan
belgeler, Türk-İngiliz ilişkileri, Osmanlı modernleşmesi ve Türk siyasi tarihine yönelik çarpıcı bilgiler içermektedir. Çalışmanın ilk kısmında tahlili yapılan "Whittall aile
arşivinin" muhteviyatı hakkında kısa bir bilgi verilip sonraki alt başlıklarda ise ailenin
Osmanlı siyasi elitleriyle olan ilişkilerine, ekonomik faaliyetlerine, sosyal yaşantılarına ve son döneminde yaşanan siyasi olaylara yönelik tespitleri ortaya konacaktır. Whittall
ailesinin elindeki belgelerden yola çıkarak Osmanlı Devleti'nin son döneminin ve Milli
Mücadele döneminde yaşanan olayların yabancı bir aile tarafından nasıl algılandığı ve alternatif bakış açıları kapsamında sunduğu katkıların neler olduğu çalışmanın temel
sorunsalı olarak benimsenmiştir. Bildirinin hazırlanmasında Exeter Üniversitesi'nin
özel koleksiyonunda bulunan Whittall ait kişisel arşiv belgelerinden, İngiliz diasporası
ve Levantenler üzerine literatürdeki ikincil kaynaklardan yararlanılmıştır.
Atıf için künye
Üstün, M. T. (2022). Whittall Ailesinin Kişisel Arşiv Belgeleri Işığında Osmanlı Devleti'nin Son Dönemine Ait Tespitler. XIX. Türk Tarih Kongresi, Ankara (ss. 1675–1702).
BibTeX
@inproceedings{ustun2022-115184,
author = {Üstün, Mustafa Tayfun},
title = {Whittall Ailesinin Kişisel Arşiv Belgeleri Işığında Osmanlı Devleti'nin Son Dönemine Ait Tespitler},
booktitle = {XIX. Türk Tarih Kongresi},
address = {Ankara},
year = {2022},
pages = {1675--1702},
url = {https://akademik.atauni.edu.tr/yayinlar/115184-whittall-ailesinin-kisisel-arsiv-belgeleri-isiginda-osmanli-devletinin-son}
}