TÜRK CUMHURİYETLERİNDE NİHAİ MAL İHRACATININ TOPLAM FAKTÖR VERİMLİLİĞİ ÜZERİNE ETKİLERİ ANALİZİ

Sovyetler Birliğinin dağılmasından sonra Doğu ve Batı kesiminde yer alan ülkelerdeyaşanan gelişmişlik farklığının temel gerekçelerinden birinin bu ülkelerin dış ticaret performanslarından kaynaklandığı bilinmektedir. Doğu ve Batı kesimindeki ülkeler görünürde aynı liberal politikayı benimsemiş görünseler de uygulamadaki farklılıklar özellikle Doğu kesimindeki ülkelerin eşitlikçi yaklaşımdan uzak tavır benimsemeleri ve dış ticarette ara malı ve ilksel mal ihracatı yapmaları bu ülkelerin gelişmiş ülke olma kabiliyetine ket vurmaktadır. Buna karşılık Batı bloğunda yer alan ülkeler ise daha eşitlikçi politikaları benimsemeleri ve dış ticarette nihai mal üreticisi olup dış pazara bu ürünleri sunmaları gerekçesiyle gelişmiş ülke kategorisinde yer almayı başarmaktadırlar. Tam da bu noktada, bu ülkelerin gelişmiş ve gelişmekte olan ülkeler olarak kategorize edilmelerinde ülkelerin üretim süreçlerindeki verimliliği ya da daha spesifik bir şekilde ifade edilecek olunursa toplam faktör verimliliği (TFV) kavramı devreye girmektedir. Toplam faktör verimliliğinin ülkelerin sürdürülebilir büyüme performanslarına olan katkısı literatürde sıklıkla zikredilmektedir. Emek ve sermaye dışında açıklanamayan değişkenleri temsil eden bu kavram daha çok teknoloji ile ilişkilendirilmektedir. Haliyle üretim süreçlerinde teknoloji üstünlüğünü elinde bulunduran ülke doğal olarak verimli bir üretim süreci gerçekleştirdiği için büyümesi de daha etkin ve verimli bir şekilde gerçekleşmektedir. Yukarıda bahsedilen Doğu ve Batı kesiminde yer alan ülkelerin gelişmiş ve gelişmekte olan ülke konumunda olmalarına sebep olan etmenlerden birinin de bu olduğu düşünülmektedir. Bu düşünceden yola çıkarak Sovyetler Birliğinin dağılmasından sonra Doğu kesiminde yer alan Türkmenistan, Özbekizstan, Kazakistan, Kırgızistan ve Azerbaycan ülkelerindeki dış ticaret performansının toplam faktör verimliliği performansına olan etkisi araştırılmak istenmiş fakat Türkmenistan’a ait veri kısıdı sebebiyle Türkmenistan modelden dışlanmıştır. Dolayısıyla bu çalışmada 4 Türki Cumhuriyetlerine ait ülke ele alınarak 1997-2020 dönemleri için panel veri analizinden faydalanılıp, petrol hariç mal ihracatının toplam faktör verimliliği üzerine etkisi incelenmek istenmektedir. Analizden elde edilen bulgular neticesinde söz konusu ülke grubu için petrol dışı mal ihracatının bu ülkelerin toplam faktör verimliliği üzerine anlamlı bir etkisi olmadığı bulgusu elde edilmektedir.

Anahtar Kelimeler: Toplam Faktör Verimliliği, İhracat, Panel Veri Analizi