Osmanlı Devleti'nde İthal İkameci Sanayileşme: Feshane-i Amire Üzerine Bir İnceleme
Özet
Gerileme paradigması çerçevesinde Osmanlı sanayileşmesi, özellikle
19. yüzyıl söz konusu ise, en çok tartışılan konulardan biri olmuştur.
Avrupalı devletlerin iktisadî ve ardından askerî alanda Avrupa-dışı milletler
üzerinde tahakküm kurabilmiş olmaları temelde sanayileşmedeki
ilerlemelerine dayandırılırken, Osmanlı’nın mezkûr iki alanda da başarısız
olduğu ve bu nedenle gerilediği öne sürülmüştür. Hâlbuki Osmanlıların
çoğu durumda ve dönemde içinde bulundukları siyasî ve iktisadî koşullara
göre kendilerini konumlandırabilen esnek bir yapıda oldukları
görülmektedir. Gerek 18. gerekse 19. yüzyılda gerçekleştirilen sanayileşme
girişimleri bu esnekliğin en önemli tezahürlerinden bazılarını ihtiva
etmektedir.
Osmanlı sanayileşme sürecinde en önemli ve uzun soluklu
girişimlerden biri olan Feshane-i Amire’nin kuruluşu, Osmanlıların içinde
bulundukları koşullara uyum sağlama becerilerini göstermesi bakımından
benzersiz bir örnektir. Özellikle Fransız ve Tunuslu tüccarların 18.
yüzyılda Akdeniz’de başlattığı fes ticaretinde üstünlük sağlama rekabeti, II.
Mahmud’un fes reformu sonrasında Osmanlıların da katılacağı kapsamlı
bir uluslararası rekabetin kapılarını açmıştır. Bu çalışmada, askerî sınıfın
yanı sıra halkın da kullandığı ve iktisadî, askerî hatta siyasî bir mesele haline
gelen fesleri uluslararası rekabet temelinde ithal ikameci bir anlayışla
üretme girişimleri, Feshane-i Amire’nin kuruluş süreci ve fabrikayı
geliştirmek için uygulanan ithal ikameci-rekabetçi politikalar ele alınacaktır. Daha kaliteli fesler üretebilmek için hammadde iyileştirmesi, askeriyeye
ithal fes kullanma yasağı, tüketicileri cezbetmek için reklamlar, taksitli satış
uygulamaları, dükkânların yaygınlaştırılması, üretimi mükemmelleştirmek
için ise makineleşme ve buhar makinelerinin kullanımı gibi pek çok politika
başarı ile uygulanmış, bu sayede Feshane-i Amire ithal feslere karşı ticari
rekabet üstünlüğü elde edebilmiştir.
Sürdürülebilir Kalkınma Amaçları
-
SKA 9: Sanayi, Yenilikçilik ve Altyapı
Atıf için künye
Aşkın, B. E. (2022). Osmanlı Devleti'nde İthal İkameci Sanayileşme: Feshane-i Amire Üzerine Bir İnceleme. Osmanlı Tarihi Araştırma ve Uygulama Merkezi Dergisi - OTAM(52), 71–97. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/2669264
BibTeX
@article{askin2022-114443,
author = {Aşkın, Bekir Emre},
title = {Osmanlı Devleti'nde İthal İkameci Sanayileşme: Feshane-i Amire Üzerine Bir İnceleme},
journal = {Osmanlı Tarihi Araştırma ve Uygulama Merkezi Dergisi - OTAM},
year = {2022},
number = {52},
pages = {71--97},
issn = {1019-469X},
url = {https://akademik.atauni.edu.tr/yayinlar/114443-osmanli-devletinde-ithal-ikameci-sanayilesme-feshane-i-amire-uzerine-bir}
}